درحالی که شهروندان افغانستان و جامعهی جهانی، همه چشمانتظار آغاز گفتوگوهای صلح افغانستان استند؛ اما هیئتهای گفتوگوکنندهی دولت افغانستان و طالبان، تا اکنون حتا نتوانسته اند، دستورجلسهی گفتوگوها را آماده کنند تا پس از آن، گفتوگوهای مستقیم آغاز شود.
درست سه هفته از مراسم گشایش گفتوگوهای صلح افغانستان در قطر گذشته و گروه تماس دو هیئت تا حال تنها توانسته اند، چهار – پنج نشست مشترک با هم داشته باشند که این نشستها نیز، نتیجهی چشمدیدی در پی نداشته تا قدمی به گفتوگوهای اصلی نزدیک شوند.
تعیین مبنای فقهی برای پیشبرد گفتوگوها براساس فقه حنفی و معیار قراردادن توافقنامهی صلح امریکا و طالبان؛ مواردی است که گفته میشود از سوی طالبان، مطرح شده و آغاز گفتوگوها را به بنبست کشانیده است.
از سویی هم، بحثهایی وجود دارد که هیئت گفتوگوکنندهی دولت افغانستان، دو خواست نو را در برابر خواستهای طالبان مطرح کرده است؛ نخست این که حقوق مذهب اهل تشیع، نباید در گفتوگوها متاثر شود و دوم این که اعلامیهی مشترک سهجانبهی (دولت افغانستان، امریکا و ناتو) که همزمان با توافقنامهی صلح دوحه امضا شد، باید در دستورجلسهی گفتوگوها روی آن بحث شود.
با این حال، شماری از آگاهان سیاسی، میگویند که طالبان به گونهی عمدی آغاز گفتوگوهای صلح افغانستان را به تاخیر میاندازند؛ زیرا این گروه میخواهند با این ترفند، توانایی هیئت دولت افغانستان را آزمایش کنند و ببینند که این گروه به چه میزانی یکدست است. جعفر مهدوی، عضو پیشین مجلس نمایندگان، به روزنامهی صبح کابل میگوید که مطرح شدن فقه حنفی و مادر قرار گرفتن توافقنامهی صلح دوحه از سوی طالبان، عواقب خوبی به دنبال ندارد و گفتوگوها را به بنبست میکشاند.
آقای مهدوی تاکید میکند، در صورتی که این دو خواست طالبان از سوی هیئت دولت افغانستان پذیرفته شود، در حقیقت مشروعیت آنها زیر پرسش میرود.
او میگوید: «طالبان چیزی را که باید در انتها مطرح میکردند، در آغاز مطرح کرده اند. آنها، با این کار خواسته اند که ظرفیت هیئت گفتوگوکنندهی حکومت را بیازماید که متاسفانه دیده میشود، یک استراتیژی مشخص در تیم گفتوگوکنندهی حکومت وجود ندارد و این تیم را ضعیف جلوه میدهد. طالبان دارای یک رهبری منظم و منسجم است.»
در همین حال، شماری از اعضای هیئت گفتوگوکنندهی دولت افغانستان میگویند، دو موردی که از سوی طالبان پیشنهاد شده، نمیتواند مبنای گفتوگوهای کنونی باشد؛ زیرا دولت افغانستان، در توافقنامهی صلح دوحه هیچ مشارکتی نداشته و از سویی در مورد مبنای فقهی نیز، نمیشود که اقلیتهای مذهبی در افغانستان را نادیده گرفت.
به تازگی مولوی عطاءالله لودین، عضو هیئت گفتوگوکنندهی دولت افغانستان، در گفتوگویی گفته است که «توافقنامهی صلح دوحه» معیار نیست؛ زیرا حکومت افغانستان در این توافق شریک نبوده است. به گفتهی او، برای هیئت دولت، هدایتهای لویهجرگه و قانون اساسی مهم است.
از سویی هم، گفته میشود که هیئت دولت افغانستان، برای این که گفتوگوهای صلح به بنبست نکشد، چندین بدیل برای حل مشکلهای فقهی پیشنهاد کرده است که « قرآن و سنت»، نیز شامل آن میشود؛ اما ظاهرا همهی موارد از سوی طالبان رد شده است.
طالبان در حالی با پیشنهاد دولت افغانستان مبنی بر کارگیری از قرآن و سنت مخالفت کرده است که دلیل جنگ این گروه نیز برپایی دولت اسلامی در افغانستان و پایان اشغال گفته شده است. حالا که طالبان با قرآن و سنت مخالفت میکنند، تعبیرها بر این است که جنگ این گروه در افغانستان، انگیزه و ریشهی دینی ندارد.
آقای مهدوی، در این مورد میگوید که طالبان قرائت مشخصی از فقه حنفی دارند و این قرائت برای شان با ارزش است، به ویژه قرائت شان از ایجاد حکومت اسلامی.
او افزود: « آنها این قرائت را معیار قرار میهند و بیشتر به همین اعتماد دارند. دشوار است که بقیه را بپذیرند. اگر استناد به قرآن و حدیث شود، از دست طالبان بیرون میشود؛ چون شیعه قرائتهای خود را دارد. طالبان با این کار شان؛ مقدماتی که بهخاطر برپایی امارات اسلامی مطرح کرده بودند را خراب میکنند.»
با این حال اعضای هیئت دولت افغانستان میگویند که دولت به عنوان یک طرف، حق دارد مانند طالبان ملاحظههای خود را داشته باشد که طالبان به عنوان یک طرف نمیتواند یکجانبه در مورد اقلیتهای مذهبی تصمیم بگیرد.
در کنار سایر مواردی که هر روز از سوی طالبان در دوحه مطرح میشود، لجاجت این گروه تا هنوز برای ادامهی جنگ در برابر نیروهای امنیتی و مردم افغانستان ادامه دارد. حملههای طالبان به منظور تصرف ولسوالیها و کشتن نیروهای ارتش به شدت ادامه دارد.
در تازهترین مورد، روز سهشنبه (۸ میزان)، تروریستان طالب، بر ولسوالی کوهستان ولایت بدخشان حمله کردند که در نتیجهی این حمله؛ عبدالظاهر، فرماندهی پولیس ولسوالی کوهستان با دو پولیس محلی، جان باختند و سه نفر دیگر، زخم برداشتند.
در همین روز طالبان، بر مرکز ولسوالی فرهنگ ولایت بغلان نیز حمله کردند و برای چندین ساعت، کنترل فرماندهی پولیس این ولسوالی را در اختیار گرفتند.
حضور خلیلزاد در قطر
همزمان با این که هیئت دولت افغانستان و طالبان در قطر، سرگرم چانهزنی اند تا هر چه زودتر گفتوگوهای اصلی را آغاز کنند؛ زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژهی وزارت خارجهی امریکا برای صلح افغانستان، در بیستونهم سپتامبر دور تازهای از سفرش به دوحه و منطقه را آغاز کرده است. وزارت خارجهی امریکا در اعلامیهای گفته است که آقای خلیلزاد در سفرش به دوحه، با هیئت گفتوگوکنندهی دولت افغانستان و طالبان دیدار خواهد کرد.
محمدنعیم وردک، سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر گفته است، زلمی خلیلزاد شام روز پنجشنبه (۱۰ میزان)، با ملا برادر معاون سیاسی و مولوی عبدالحکیم حقانی، رییس هیئت گفتوگوکنندهی طالبان در دوحه، پایتخت قطر دیدار و گفتوگو کرده است.
سخنگوی دفتر سیاسی طالبان در قطر نوشته است که در این دیدار؛ دو طرف روی آزادی زندانیان، صلح، گفتوگوهای میانافغانی و دیگر موضوعات مربوط به این روند، بحث و گفتوگو کرده اند. همچنان در این دیدار بر الزامیت توافقنامهی صلح امضاشده میان امریکا و گروه طالبان و تلاش برای عملیشدن این توافقنامه نیز، تاکید شده است.
زلمی خلیلزاد از زمان تعیین شدنش، به عنوان نمایندهی ویژهی وزارت خارجهی امریکا برای صلح افغانستان، همواره در نقش منجی عمل کرده است، حال باید دید که سفر آقای خلیلزاد به دوحه و دیدار با هیئت دو طرف، آیا میتواند طلسم گفتوگوهای صلح را بکشند یا خیر و آیا میتواند طالبان را متقاعد کند برای آغاز گفتوگوهای مستقیم تشویق و راضی کند.
