صلح با گروه طالبان، پیچیدهترین چالشی است که همه شهروندان را با خود درگیر کرده است؛ همه از آمدآمد گروه طالبان حرف میزنند که بیست سال تمام در برابر دولت جنگیدند و از انتحار و انفجار برای کشتن نظامیان و غیر نظامیان، تخریب مکتبها و جادهها کار گرفتند و تاکنون هم که از آن دست نکشیدهاند؛ بلکه حملههای شان را بیشتر کرده اند.
در این میان، نویسندگان، فرهنگیان و فعالان فرهنگی نگرانی بیشتر دارند و بارها، با برگزاری نشستهای فرهنگی-ادبی، نوشتن مقاله و برگزاری اعتراضهای مدنی، نگرانیشان را مطرح کرده اند.
«گلو در برابر گلوله»، عنوان نشستی است که از سوی شماری از فرهنگیان و نویسندگان در انجمن قلم افغانستان، روز پنجشنبه (30 اسد) برگزار شد. در این نشست، اسدالله ولوالجی نویسنده و شاعر، فاضل سانچارکی معین پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ، نجیب الله منلی نویسنده و شاعر و بانو سرو رسا، نویسنده و پژوهشگر در مورد گفتوگوهای بینالافغانی، سرنوشت آزادی بیان و دستآوردهای دو دههی گذشته و حقوق زنان صحبت کردند؛ همچنین در این برنامه، صفیه صدیقی، یاسین خموش، قمر رویا ایشچی، دستگیر فرهود، شعر خواندند
اسدالله ولوالجی، نخستین سخنران این برنامه، با مقاسیه کردن توافق مجاهدین با حکومت داکتر نجیب و توافق گروه طالبان با حکومت فعلی را همسان خواند و از سرنوشت آزادی بیان و نویسندگان و فعالان ابراز نگرانی کرد. آقای ولوالجی با اشاره به امضای این توافقنامه و رسمیت بخشیدن به آن از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد میگوید که سرنوشت افغانستان به دست مردمش نیست، بلکه به دست ابرقدرتها است و با صحه گذاشتن به توافق امریکا – طالبان از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد، «گپ خلاص است.»
بیست سال پیش مردم افغانستان زیر چتر امارتاسلامی گروه طالبان زندگی مشقتباری را میگذراندند. این گروه در دورهی حکومت خود ارزشهای فرهنگی را نابود کردند و میدانهای بازی فوتبال را مکانی برای اعدام و شلاق زدن زنان انتخاب کردند و بدترین خاطرهها را در ذهن شهروندان کشور خلق کردند که یادکردن از آن دوره، تاکنون هم برای خیلیها وحشتناک است.
حالا این گروه، پس از بیست جنگ و خشونت، هنوزهم بر امارتاسلامی شان پافشاری دارند و در جریان دو دههی گذشته، با هنرمندان، نویسندگان، دانشجویان، زنان، مکتب و دانشگاه و ارزشهای نوین جامعه میانهی خوب نداشتند و با تیزاب پاشیدن به صورت دختران دانشآموز و به آتش کشیدن مکتبها و کشتن نویسندگان و راهاندازی حملههای انتحاری و انفجاری در مرکزهای علمی و فرهنگی، باعث افزایش خشونت و ایجاد وحشت روز افزون شده اند.
اسدالله ولوالجی که در دو نشست با گروه طالبان در امارات متحدهی عربی و دوحهی قطر حضور داشته بود، با اشارهی خاطراتی از این دو دور، افزود که گروه طالبان در موضع برتر قرار دارند و از آیندهی آزادی بیان، نویسندگان ارزشها حقوقبشری ابراز نگرانی کرد.
پیش از این، بارها دولت تأکید کرده است که ارزشها و دستآوردهای دو دههی گذشه را با گروه طالبان معامله نخواهند کرد.
نمایندگان حزبها نگران خود اند تا ارزشها
در بهار سال جاری، یک هیأت 21 نفری از سوی دولت افغانستان برای گفتوگوهای صلح تشکیل شد که در ترکیب آن، نمایندهی حزبهای سیاسی نیز به چشم میخورد. هرچند بارها از ترکیب آن انتقاد شده است؛ اما وزارت دولت در امور صلح گفته است که پس از مشورهای زیاد افراد از تمام جناحها و قشرهای تأثیرگذار جامعه این هیأت گفتوگو کننده تشکیل شده است.
سخنرانان برنامهی«گلو در برابر گلوله» با انتقاد از ترکیب هیأت مذاکرهکننده میگویند که نمایندهی جامعهی مدنی، قشر تحصیل کرده، در جمع این هیأت حضور ندارد. فاضل سانچارکی با اشاره به گفتوگوهای پیشین با گروه طالبان، میگوید که در آن گفتوگوها هیأت افغانستان به دلیل حضور کمرنگ فعالان مدنی و نمایندهی زنان از موقف « انفعال، تضرع و زاری و خودباختگی» صحبت کردند و گروه طالبان برعکس با اعتماد بر نفس بر مؤقف شان تأکید داشتند.
به باور او، نمایندگان حزبهای سیاسی در گفتوگوهای شان با گروه طالبان، به جای این که نگران حقوق بشر، آزادی بیان و مطبوعات و جایگاه قشر فرهنگی و نویسندگان باشند و برای نگهداری ارزشها و دستآوردهای دو دههی گذشته چانهزنی کنند، نگران جایگاه خودشان اند و روی تقسیم چوکی و قدرت فکر میکنند.
با آنکه در ترکیب هیأت مذاکرهکنندهی حکومت افغانستان شماری از چهرههای علمی و فرهنگی دیده میشوند؛ اما سخنرانان در این برنامه، تأکید دارند که نویسندگان و اعضای جامعهی مدنی که دور از وابستگی سیاسی باشند در هیأت اضافه شوند.
باز شدن مکتبها و مرکزهای علمی بر روی همه و حضور زنان در بخشهای مختلف اجتماع، دستآوردها در بخش ورزش و فعالیت صدها رسانهی چاپی، تصویری و صوتی، نشر اثرهای ادبی و علمی، دستآوردهایی اند که در طول دو دههی گذشته مردم افغانستان به آن دستیافتند.
آیا طالبان تغییر کرده اند و به مدنیت فکر میکنند و به ارزشها و حقوق زنان احترام میگذارند یا خیر؟ پرسشی است که ذهن همه را درگیر خود کرده است.
معین پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ در سخنرانیاش گفت: «چرا باید خود را بازی دهیم که طالب مدنی شده و طالب با دنیای جدید خو گرفته و طالب، دیگر میدانهای فوتبال را میدان کشتار مردم و شلاقزنی درست نمیکند، مؤقفگیریهای طالبان را هر روز می شنویم؛ تغییری در تفکر طالبانی آنان به وجود نیامده است و آنان دنبال حاکمیت امارت طالبانی و شریعت تفسیر کرده خود اند. »
همچنین نجیب الله منلی، نویسنده و شاعر که یکی دیگر از سخنرانان بود، با اشاره به مفهوم «گلو در برابر گلوله»، گفت که معنای آن این نیست که زبان و منطق ما در برابر گلوله قرار دارد، بلکه فریاد گلوی افرادی است که در برابر گلوله قرار دارد. او افزود که جایگاه اهل قلم در گفتوگو ها باید تثبیت شود تا آنان از حقوق بشر، حقوق زنان و آزادی بیان و ارزشهای دموکراتیک دفاع کنند. به باور او، ممکن طالبان تغییر کرده باشد؛ اما گروه طالبان دارای یک خط فکری اند که به سادگی تغییر نخواهد کرد.
نگرانی از انکار جایگاه زنان
در این برنامه، داکتر سرو رسا رفیع زاده، استاد دانشگاه، نیز سخنرانی کرد و گفت که در دیدگاه و عملکرد گروه طالبان که در زمان امارت شان بالای مردم عملی کردند، تغییری نیامده است و هنوزهم برداشت آنان از شریعت در برابر زنان افراطی است و زنان در چنین حکومتی جایگاهی ندارد و جایگاه زنان را آنان انکار میکنند.
او افزود که هیچ زنی با تغییر قانون اساسی موافق نیستند و فعالان زنان نگرانیهایی شان را قبلا مطرح کرده اند و حالا هم بر آن پافشاری دارند. به گفتهی او، زنان با آمدن صلح موافق اند، اما نه به قیمت از دست دادن دستآوردهای دو دههی گذشته.
مطرح شدن حقوق زنان، حفظ نظام سیاسی فعلی، حفظ قانون اساسی و حفظ دستآوردهای گذشته، مواردی است که شبکهی زنان افغانستان بر آن تأکید دارند.
بانو رفیع زاده گفت که آنان یک تحقیق را بین زنان و دختران باسواد و شاغل در کابل راهاندازی کرده بودند که در برگیرندهی مطالبههای زنان قبل از مذاکرات و در جریان مذاکرات است. در این تحقیق، 20 پرسش از زنان تحصیل کرده و کارمند پرسیده شده است و قرار است که به زودی به نشر برسد.
