«اگر بریم و ملا را بگوییم که تو صدای لاسپکر ته پایین کو، ما اذیت میشویم. خوب میگه اینا کافر شده.»
این، تکهای از حرفهای یک همسایهی مسجد است که از صدای بلند اذان، فاتحهگیری و دیگر مراسم مذهبی و عزاداری، به ستوه آمده است.
پریسا آزاده، باشندهی کابل، با این که از صدای بلند بلندگوهای مسجد اذیت میشود؛ اما از ترس گرفتارشدن به سرنوشت مشابه به فرخنده، نخواسته شکایتش را به ملای مسجد ببرد. «مسجد نرفتم؛ چون که اگر بریم و ملا را بگوییم که تو صدای لاسپکر ته پایین کو، ما اذیت میشویم. خوب میگه اینا کافر شده و از راه دین و اسلام برآمده.»
در همین حال، شماری از شهروندن میگویند، پس از این که از صدای بلند بلندگوی مسجد به ملای همان مسجد شکایت کرده اند، نه تنها که صدای بلندگو پایین نیامده، بل که از سوی ملا به سخره نیز گرفته شده اند.
«جایی که زندگی میکنم از سه طرف با مسجد احاطه شده؛ مسجدهایی که هر کدام بیشتر از پنج دقیقه با همدیگر فاصله ندارد و هر سه مربوط به اهل تشیع است و اندکی دورتر دو مسجد دیگر از اهل سنت است. در فاصلههای زمانی متفاوت اذان میدهند؛ حتا فهمیده نمیشود که از بلندگو چه پخش میشود که در ماه محرم و رمضان ساعتها این طوری است.»
پریسا آزاده، باشندهی کابل، میگوید که دو بار میشود در همسایگی مسجد خانه گرفته. او، میگوید؛ صدایی که در زمانهای مختلف از بلندگوها پخش میشود، باعث شده که آنها برای این که حرف همدیگر را بفهمند، باید جیغ بزنند. پریسا میگوید در کنار صدای بلندگو، خشخشی که ناشی از درستتنظیمنشدن بلندگو است را نیز باید بشنود که این برایش اذیتکنندهتر است.
در جامعهی سنتی افغانستان، در بیشتر شهرها، پنج وقت در شبانهروز اذان از بلندگوها بلند میشود. تراکم جمعیت در شهر کابل، زیادبودن مسجدها، تنظیمنشدن درست صدای بلندگوها و میزان فرکانس آن، باعث شده که شماری از شهروندان از صدایی که از بلندگوهای مسجدها پخش میشود، شاکی باشند.
خدیجه، باشندهی دیگر کابل که در همسایگی مسجد زندگی میکند، میگوید: «راستش همی بلندگوهای مسجد واقعا آدمه اذیت میکنه. ما یک مدتی در نزدیکی مسجد زندگی میکدیم، واقعا اذیت میکد.»
با این که در اسلام آمده است؛ مسلمان واقعی کسی است که دیگران از دست و زبان او در امان باشند؛ اما مقدسپنداری ملاهای مسجد در جامعه به دلیل شناخت ناقص از دین، باعث شده است که شماری از شهروندان، با این که از صدای بلندگوهای مسجدها اذیت میشوند، به ملای مسجد یا شخصی که اذان میدهد، شکایت نکنند.
نصیر باتور، باشندهی کابل که در همسایگی مسجد زندگی میکند، میگوید؛ هر باری که ناگهانی صدایی از بلندگوی مسجد پخش میشود، کودکانش به ترس میافتند؛ «اگه خواب باشه، از شدت صدا از خواب میپره و گریه میکنه.» او، بارها از این وضعیت به ادارهی مسجد شکایت میکند؛ اما ملای مسجد در پاسخ، او را کافری میخواند که از صدای بلندگوی مسجد اذیت میشود.
در این میان، شماری از شهروندان نیز هستند که پس از شکایت از صدای بلندگوها، ملای مسجد حرف آنها را شنیده و صدای بلندگو را پایین آورده است.
مرتضا قاسمی، باشندهی خوشحال خان کابل، میگوید؛ پس از این که از صدای بلندگوی مسجد اذیت میشود، شکایتش را به ملای مسجد میبرد و به آن رسیدگی میشود. «در اویل صدا بلند بود؛ ولی ما که همراه شان صحبت کردیم، تقریبا چندین سال قبل مشکلات کم شد.»
با این که صدای اذان در صدر اسلام بدون استفاده از بلندگو پخش میشد؛ اما پس از به بازارآمدن بلندگوها، پنج وقت اذان و دیگر مراسم مذهبی و عزاداری، از بلندگوها پخش میشود که تا امروز در کشورهای اسلامی ادامه دارد.
با این حال، آن چه دلیل شکایت بیشتر شهروندان از صدای بلندگوها است، اذان پنج وقت نیست؛ بل که استفادههای غیر از اذان است و آنهایی را که در همسایگی مسجدها خانه دارند، بیشتر اذیت میکند. پریسا، میگوید: «برعلاوهی اذان، ختم قرآن، وقتی یگان تایشان که بمیره، خواندن میگیره و یک عالم سروصدا، یکی گم میشه و اعلام میکنه او هم کاش یک بار، سه چهار بار اعلام میکنه، که بیخی اذیت میکنه.»
شعیان در افغانستان، در ماه محرم مراسم ویژهای دارند که از طرف روز و شب در مسجدها برگزار شده و از طریق بلندگوها به بیرون از مسجد نیز پخش میشود. کبیر نیکسار، باشندهی کابل که در همسایگی مسجد زندگی میکند، میگوید: «در ماه محرم، بلندگوها حداقل چهار ساعت در روز فعال است و ما مجبور بودیم برای مکالمات عادی، بلند صحبت کنیم و تأثیرش تا چند روز و یا هفته باقی میماند. او میگوید: «برای بار دوم که خانه گرفتیم، متوجه بودیم که در همسایگی مسجد نباشه.»
عباس حسنزاده، عضو شورای عالی تنظیم امور دینی افغانستان، به روزنامهی صبح کابل، میگوید؛ هر صدایی که از طریق بلندگوها پخش شود، باعث اذیت همسایهها شود و مردم راضی نباشند، حرام است. او، میگوید که شورای علما و شورای تنظیم امور دینی، در این مورد بیانیه داده که نباید صدا از طریق بلندگوها پخش شود؛ به خصوص در وقتهایی که مردم استراحت استند.
شورای تنظیم امور دینی افغانستان، سال پار بیانیهای را پخش کرده که در مادهی یازدهم آن
چنین آمده است: «در صورت ادامهی مراسم سوگواری از طرف شب، بلندگوهای بیرون مساجد و حسینیهها بعد از ساعت 10 شب قطع شود؛ تا سبب اذیت و ناراحتی همسایهها نشود.»
برای این که هنوز استفاده از سیستمهای اطلاعرسانی امروزی در کشور نهادینه نشده، از مسجد به عنوان منبع اطلاعرسانی در بخشی از فعالیتهای اجتماعی استفاده میشود. با این که شماری از این شهروندان دوست ندارند در همسایگی مسجد خانه داشته باشند؛ شماری دیگر آن را مزیتی برای خودشان میدانند.
عارف عالم، باشندهی دیگر کابل که در همسایگی مسجد زندگی میکند، با این که به دلیل اذیتشدن مادرش هنگام بیماری، ناچار شده برای مدتی مادرش را به خانهی کاکایش ببرد؛ اما میگوید: «طبعا که ما در یک کشور اسلامی زندگی میکنیم. در وقت اذان کدام اذیتی رخ هم نمیدهد و یک آگاهیست برای مردم و خیلی خوبه. همچنین همی قسمت گمشدگی نمونهی بسیار خوبه، بل برق را گرفته میتوانیم؛ از مسجد ما اتفاقا، باربار بل برق را در مسجد اعلام میدهد و یک آگاهی برای مردم است و ای اذیت هم نیست.»
با باور کارشناسان محیط زیست، صدایی که از حد نارمل بلند باشد، آلودگی صوتی به شمار رفته و برای کسانی که در معرض آن قرار میگیرند، زیانهای روانی و جسمی به بار میآورد.
کاظم همایون، کارشناس و رییس محیط زیست کابل، به روزنامهی صبح کابل، میگوید که همه صداهای مصنوعی باعث آلودگی صوتی میشود. او، بلندگوها را مهمترین دلیل آلودگی صوتی در کابل میداند که بلندگوهای مساجد را نیز در بر میگیرد. به گفتهی او، پایینبودن کیفیت بلندگوها و عدم تنظیم درست دسیبل آن باعث میشود که در کنار صدای بلندگو، در پسزمینهی آن صدای مزاحم نیز پخش میشود.
آقای همایون میگوید که مقررهی آلودگی صوتی از طرف ادارهی ملی حفاظت از محیط زیست ترتیب شده که دسیبل صدا در مکانهای مختلف شهری را تعیین کرده است. به گفتهی او، این مقرره برای اجرا به ادارههای مربوط فرستاده شده است.
ادارهی حفاظت از محیط زیست کابل با این که چندین بار بلندگوهایی فروشندههای شهری را جمعآوری کرده است؛ اما به دلیل نبود جزای مشخصی به آن در کد جزای افغانستان، پیگردی به دنبال نداشته است؛ به جز یک مورد کوچک که آن هم مشکل تطبیقی دارد. «بیشتر بلندگوها را گرفتیم؛ اما مشکل حقوقی دارد. ضبط کردیم؛ اما این که ما چه نوع مجازات به اینها بدهیم، روشن نیست»
این که بلندگوها چند درصد آلودگی صوتی در کابل را تشکیل میدهد، بررسی دقیقی از سوی نهادهای محیط زیستی در زمینه انجام نشده است. با این حال، آقای همایون، میگوید که اگر فردی در معرض دسیبل بالای صدا که بیشتر از 70 دسیبل است، قرار بگیرد، خطرهای بسیار جدیای همراه دارد. «برای مادر باردار، سقط جنین به همراه دارد، سرگیجی، فرار خون، تنشزایی و یکی از چالشهای عمدهی آلودگی صوتی این است که شما پس از آلودهشدن حتا اگر در فضای آرام بروید که تداوی شوید، بیشتر تنشزا میشه؛ یعنی آلودگی صوتی برای دایم با انسان میمانه.»
تلاش کردم در این گزارش نظر وزرات حج و اوقاف را نیز داشته باشم؛ اما با تماسهای مکرر به چندین مسؤول این اداره، موفق به گرفتن پاسخ آنها نشدم.
