هر سال با رسیدن فصل زمستان، مشکل مرگآوری به نام «آلودگی محیطزیستی» در کابل خلق میشود و شمار زیادی از شهروندان را به امراض گوناگون و خطرناک مبتلا میکند. این مشکل، محصول کار شهروندانی است که با استفاده سوختهای غیرمعیاری، هم بازار فروش این سوخت را گرم میکنند و هم خانهها و ساختمانهای شان را. ادامهی استفاده از سوختهای غیرمعیاری، آلودگی محیط زیست را افزایش داده و پایتختنشینان را با مشکلات زیادی مواجه کرده است. علاوه بر چالشهای متعددیکه به مسألهی محیطی کابل ارتباط دارد، اکنون آلودگی هوا از سالهای زیادی میشود که به آن افزوده شده است.
به بیان دیگر، نهادهای صحی و کارشناسان محیطزیستی، آلودگی هوا را کشندهتر از حملات تروریستی میخوانند و آلودگی را، همان مرگ خاموشی میدانند که همهساله منجر به مرگ هزاران انسان در کابل میشود. این تهدید در کابل با گذشت هر سال جدی تر میشود و از سوییهم دولت اقدامات مؤثری را برای رفع این مشکل ندارد. هرچند که مبارزه با این تهدید دشوار است؛ اما نیاز اساسی به یک راهکار بنیادی دارد.
انداختن بیرویهی کثافات در جادههای کابل، وارد کردن بیرویهی زغال سنگ و سوختاندن مواد غیرمعیاری از قبیل پلاستیک، تایرهای فرسودهی موترها، کفشهای کهنه، عواملی است که سبب آلودگی محیط زیست شده است. درحالی که در فصلهای دیگر معمولا کثافات و آشغالهای کنار جاده مشکلآفرین میشود، با رسیدن فصل زمستان، سوخت بیرویهی زغال سنگ و دیگر سوختهای غیر معیاری، زندگی کابلیها را با مشکل زیادی رو بهرو میکند.
افزون بر استفاده از سوختهای غیر معیاری، چیز دیگری که به آلودگی هوا میافزاید، تراکم بیش از حد وسایط نقلیه است. در شهری که تراکم جمعیت آن نزدیک به هفت میلیون نفر است؛ اما وسایط نقلیهی آن به بیش از یکونیم میلیون میرسد. میتوان گفت که تعدد این وسایل میتواند آلودگی هوا را شدید کند. ادارهی محیط زیست کابل، همواره اعلام کرده که بزرگترین آلایندههای آلودگی هوا، وسایط نقلیهای است که تیل بیکیفیت مصرف میکنند.
از سوییهم وارد کردن بیرویهی زغال سنگ از ولایتهای مختلف به کابل و استفاده از آن در خانهها وحمامها سبب افزایش آلودگی هوا شده است. هرچند آمارهای رسمی از وارد کردن این مواد سوختی وجود ندارد؛ اما روزانه صدها موتر مملو از ذغال سنگ از دروازههای مختلف کابل وارد شهر میشوند؛ زیرا در هوای سرد زمستان، شهروندان نیاز به سوخت دارند.
ادامهی این بحران و میزان اعتراضهای شهروندان با گذشت هر سال بالا رفته و این اعتراضات سبب شده تا حکومت مرکزی و مسؤولان مربوط دست به کار شوند. به تازگی، ریاست محیط زیست، شهرداری و فرماندهی پولیس کابل به گونهی مشترک روی برنامهای کار میکنند تا آلودگی هوای این شهر را کاهش و یا هم جلوگیری کنند.
برنامه چیست؟
فرماندهی پولیس کابل، شهرداری و ریاست محیط زیست، برنامهای را روی دست گرفته اند تا ذخایر مواد سوختی غیرمعیاری را در شهر شناسایی و آن را خارج سازند. کاظم همایون، رییس ادارهی محیط زیست کابل، به روزنامهی صبح کابل میگوید، مواد محروقاتی در قانون محیط زیست و سایر قوانین دیگر تعریف شده است که در این قوانین، سوخت «رابر» و «پلاستیک» از جملهی مواد محروقاتی تعریف نشده و استفادهی آن خلاف قانون و جرم پنداشته میشود.
رییس ادارهی محیط زیست کابل میگوید که این اداره با همکاری سایر نهادها ، ذخیرهگاه تایرهای کهنه را در چندین منطقهی کابل از جمله، ساحهی تانک تیل لوگر شناسایی کرده که حجم آن به 500 تُن میرسد. کاظم همایون افزود، بعد از بررسیها مشخص شد که این تایرها در کراچیهای خرد وارد شهر کابل شده و به شکل عمده و پرچون به فروش میرسد که قیمت یک سیر تایرکهنه «بیست» افغانی است. در حالی که یک سیرزغال سنگ بین 70 تا90 افغانی به فروش میرسد. هرچند در فصل زمستان به شکل همهروزه دیده میشود که مشتری زغال سنگ خانوادهها است؛ اما عمدهترین این مواد در فابریکههای خشتپزی و سایر فابریکههای دیگر به طور دوامدار مصرف میشود.
زغال سنگ از جملهی سوخت محروقاتی تعریف شده؛ اما رابر و پلاستیک که از مواد غیرمحروقاتی به حساب میآید و سوخت آن خلاف قانون است؛ بنابراین، هر دو سوخت در نفس خود، زیانآور و سرطانزا است. مواد سوخت، موادی است که به سلامت محیط زیست و صحت انسانها تأثیر سو داشته باشد که بر اساس تعریف ادارهی محیط زیست، زغال سنگ خطرناکترین سوخت فوسیلی است و در عین حال، تایرهای موتر و پلاستیک از جملهی سوختهای محروقاتی نیست و خطرناکترین سوخت است که میتواند سرطانزا باشد؛ به همین خاطر ریاست محیط زیست میگوید که با توجه به قانون محیط زیست، ذخایر سوخت مواد غیرمحروقاتی شناسایی و از چرخهی مصرف بیرون شده است.
پرسش این است که آیا بدیل سوخت زغال سنگ وجود دارد؟ ادارهی محیط زیست کابل پاسخ روشنی نمیدهد و این امر را مربوط به سیاستهای کلان اقتصادی میداند؛ اما در عین حال تأکید میکند، تا کنون نشستهای زیادی در این راستا صورت گرفته است که ریاست محیط زیست کابل به دولت پیشنهاد داده تا مالیات بر مواد آلودهزا افزایش و بر نیروی کار کاهش داده شود.
از سویی هم، فرماندهی پولیس کابل تأکید دارد که تا هنوز هیچگونه موتر حامل زغال سنگ در دروازههای کابل توقف داده نشده؛ اما این امکان وجود دارد که در آیندهها روی وارد کردن زغال سنگ تدابیر سنجیده شود. فردوس فرامرز، سخنگوی فرماندهی پولیس کابل، به روزنامهی صبح کابل میگوید، به تازگی، ریاست محیط زیست، شهرداری، فرماندهی پولیس و ولایت کابل، روی میکانیزم مبارزه با آلودگی هوای کابل کار میکنند که پولیس نقش اجرائیوی را در این برنامه دارد.
سخنگوی فرماندهی پولیس کابل همچنان، میگوید که در چارچوب این برنامه، تلاش میشود تا محلاتی که مواد غیرمعیاری از جمله پلاستیک، چرم، تایرهای وسایط و کفشهای کهنه را به فروش میرسانند، شناسایی و مسدود کند.
تایرهای فرسوده، کفشهای کهنه و مواد پلاستیکی اکثرا در داشهای خشتپزی و حمامهای داخل شهر مورد استفاده قرار میگیرد و برای جلوگیری از این چالش، فرماندهی پولیس به همکاری سه نهاد دیگر (شهرداری، ولایت کابل و محیط زیست) تا کنون نزدیک به 80 محل و ذخیرهگاههای این مواد را شناسایی و مسدود کرده است. پولیس کابل، همچنان میگوید که ذخیرهگاههای مواد سوخت غیرمعیاری در مربوطات حوزهی دوم و حوزهی هشتم پولیس شهر کابل شناسایی شده است. بر اساس آمار فرماندهی پولیس کابل، تا کنون 400 تن مواد سوخت غیرمعیاری (دودزا) از شهر کابل جمعآوری و از داخل شهر به بیرون انتقال داده شده است.
با این همه، مرگومیر ناشی از آلودگی هوا در سطح جهان رو به افزایش است. آمارهای رسمی نشان میدهد که 91 درصد از جمعیت جهان به طور روزانه در تهدید آلودگی هوا قرار دارند. سازمان جهانی صحت، آمار داده است که طی چهار سال اخیر، سالانه 7 میلیون نفر در جهان به دلیل آلودگی هوا، جانهای شان را از دست میدهند؛ هر چند در افغانستان، تا هنوز آمار رسمی از تلفات ناشی از آلودگی هوا وجود ندارد، ولی شماری از گروههای تحقیقاتی «وضعیت هوای جهان» گزارش داده اند که در سال 2017 میلادی، 26 هزار نفر به دلایل مربوط به آلودگی هوا جان داده اند.
