یافتههای روزنامهی صبح کابل نشان میدهد که کمیسیون مستقل انتخابات، حدود 138 میلیون و 330 هزار افغانی پول ضمانتی نامزدان انتخابات پارلمانی و شورای ولسوالیها را هنوز به نامزدان واجد شرایط و یا وزارت مالیه پرداخت نکرده است.
از سویی هم بر اساس قانون انتخابات، پول ضمانتی نامزدانی که کمتر از دو درصد رأی میآورند، باید به خزانهی دولت انتقال پیدا کند؛ اما وزارت مالیهی افغانستان میگوید که تنها شش میلیون افغانی را از این بابت از کمیسیون انتخابات دریافت کرده است. در حالی که این مبلغ، بیشتر از 52 میلیون افغانی میشود.
طبق قانون انتخابات افغانستان، در کنار شرطهای دیگر، یکی از شرطهای ثبت نام برای نامزدی در انتخابات پارلمانی، تحویل دادن سی هزار افغانی پول پیششرط به کمیسیون مستقل انتخابات است. قانون انتخابات واضح کرده است؛ هرگاه نامزدی که بیشتر از دو درصد آرا را در انتخابات پارلمانی به دست آورد و یا برنده اعلام شود، پول ضمانتی/پیششرط او باید مسترد شود. از سویی هم نامزدانی که کمتر از دو درصد رأی گرفته باشند، بر اساس قانون انتخابات پول ضمانتی آنها به حساب حکومت منتقل میشود.
در بند دوم فقرهی چهارم مادهی 73 قانون انتخابات افغانستان در رابطه با پول پیشپرداخت نامزدان انتخابات پارلمانی آمده است: «کاندید ولسیجرگه مبلغ سیهزار افغانی. این مبلغ در صورت برنده شدن یا کسب حد اقل دو درصد آرای قانونی، به کاندید اعاده میشود.»
همچنان در فقرهی پنجم مادهی 73 قانون انتخابات در مورد پول پیششرط نامزدانی که دو درصد آرا را تکمیل نکرده اند، چنین آمده است: «کمیسیون مکلف است که پول پیششرط کاندید را که درصدی فقرهی (چهار) این ماده را به دست نیاورده اند، به حساب واردات دولت تحویل بانک کند.»
قانون انتخابات همچنان در مورد پول پیششرط نامزدان پارلمانی که از نامزدی شان انصراف داده باشند و یا به دلایلی دیگر از فهرست نهایی حذف شده و یا هم وفات کرده باشند، وضاحت داده است. در فقرهی سوم ماده 75 قانون انتخابات در این مورد چنین آمده است: «صرف پول پیششرط کاندیدی که مطابق تقویم انتخاباتی انصراف کند و یا وفات شود، قابل اعاده میباشد.»
از سویی هم کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان همزمان با ثبت نام نامزدان انتخابات پارلمانی، ثبت نام نامزدان شوراهای ولسوالی را نیز آغاز کرد. با آن که انتخابات شورای ولسوالیها برگزار نشد؛ اما پول پیششرط این نامزدان، نزد کمیسیون باقی ماند.
بر اساس قانون انتخابات افغانستان، هر نامزد شورای ولسوالی در کنار سایر شرایط باید حدود ده هزار افغانی پول پیششرط را به کمیسیون انتخابات تحویل دهد. در بند چهارم فقرهی چهارم مادهی 73 قانون انتخابات افغانستان در مورد پول ضمانتی نامزدان شوراهای ولسوالی آمده است: «کاندید شورای ولایتی مبلغ ده هزار افغانی. این مبلغ در صورت برنده شدن یا کسب حداقل دو درصد آرای قانونی استعمالشده، به کاندید اعاده میشود.»
روزنامهی صبح کابل با بیشتر از سی نامزد برندهی انتخابات پارلمانی، نامزدانی با بیشتر از دو درصد رأی، نامزدانی که از فهرست نهایی حذف شده اند و همچنان نامزدان شورای ولسوالیها صحبت کرده است. در این میان، رمضان بشردوست، نمایندهی مردم کابل در مجلس نمایندگان، تنها نامزدی است که از سوی کمیسیون انتخابات، پول پیششرطش را دریافت کرده است.
شماری از نامزدان انتخابات پارلمانی که بیشتر از دو درصد رأی گرفته اند، به صبح کابل میگویند که بارها بابت گرفتن این پول به کمیسیون انتخابات مراجعه کرده اند؛ اما کمیسیون آنها را به دارالانشای این نهاد، راجع کرده است که از این مرجع نیز پاسخی نگرفته اند.
2500 نامزد انتخابات پارلمانی
در انتخابات پارلمانی سال 1397 خورشیدی، از 33 ولایت افغانستان ، 2585 نامزد برای گرفتن 250 کرسی پارلمان به رقابت پرداخته بودند.
یافتههای روزنامهی صبح کابل نشان میدهد که بر اساس قانون انتخابات، حدود 848 تن از این نامزدان واجد شرایط دریافت پول پیششرط شان میباشند. این واجدان شرایط شامل؛ 239 نامزد برنده، 524 نامزد با بیشتر از دو درصد رأی، یک نامزد فوت شده، 19 نامزدی که انصراف داده اند و 65 نامزدی که از فهرست نهایی حذف شده اند، میشوند.
از سویی هم بر اساس معلومات کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان در انتخابات شورای ولسوالیها، حدود 6 هزار و 81 تن نامزد شده بودند. این فهرست شامل نامزدهای ۳۶۸ ولسوالی است و در ۴۲ ولسوالی به دلیل ناامنی هیچ نامزدی ثبت نام نکرده است. طبق قانون انتخابات افغانستان از هر نامزد انتخابات شورای ولسوالی، حدود ده هزار افغانی پول پیششرط گرفته میشود که پول ضمانتی نامزدان ثبتشده برای انتخابات شورای ولسوالی، حدود 60 میلیون و 810 هزار افغانی میشود.
با آن که کمیسیون انتخابات در فیصلهنامهی شماره 53-1398 به تاریخ 16 سرطان سال جاری خورشیدی با امضای شش عضو این کمیسیون فیصله کرده است که پول پیششرط نامزدان واجد شرایط پارلمانی و همچنان نامزدان شورای ولسوالیها پرداخت شود؛ اما این کمیسیون تا کنون به استثنای پول پیششرط رمضان بشردوست، پول ضمانتی 847 نامزد واجدشرایط دیگر انتخابات پارلمانی را که حدود 25 میلیون و 410 هزار افغانی میشود، مسترد نکرده است.
پس از این فیصلهی رسمی کمیسیون، هیچ اعلامیهی رسمی مبنی بر جریمه شدن نامزدان انتخابات پارلمانی و یا مورد شبیه آن از سوی کمیسیون مستقل انتخابات به نشر نرسیده که بر اساس آن، پول پیششرط این نامزدان غیرقابل مسترد شود.
نامزدان انتخابات پارلمانی با بیشتر از دو درصد رأی، بر اساس ولایات:
از سویی هم در انتخابات پارلمانی سال گذشته، حدود یک هزار و 737 نامزد انتخابات پارلمانی، کسانی اند که مجموع آرای آنها کمتر از دو درصد میباشد که پول پیششرط آنها حدود 52 میلیون و 110 هزار افغانی میشود. بر اساس قانون انتخابات، پول پیششرط این نامزدان باید به خزانهی دولت انتقال پیدا کند؛ اما وزارت مالیهی افغانستان میگوید که از این بابت تنها شش میلیون افغانی دریافت کرده است.
شمروزخان مسجدی، سخنگوی وزارت مالیه میگوید: «ما از کمیسیون انتخابات، بابت پولهای تضمینی و موارد انتخابات پارلمانی در حدود شش میلیون افغانی را دریافت کرده ایم و برای ما تسلیم داده شده است.»
با این وجود نهادهای ناظر انتخاباتی تأکید میکنند که بر اساس قانون انتخابات افغانستان، پولهای ضمانتی نامزدانی که بیشتر از دو درصد رأی را به دست آورنده اند، مسترد شده و پولهای نامزدانی با کمتر از دو درصد رأی باید تحویل خزانهی دولت شود.
یوسف رشید، رییس اجرایی بنیاد انتخابات آزاد و عادلانهی افغانستان (تیفا) میگوید: «بر اساس قانون انتخابات افغانستان، نامزدان ولسی جرگه در صورتی که دو درصد آرا را تکمیل کرده باشند، پول تضمینی آنها مطابق به قانون، قابل اعاده میباشد. در صورتی که کمیسیون با وجود مراجعه کردن نامزدان انتخاباتی، در آن تعلل کند، تقصیر از کمیسیون است و باید پاسخگو باشد.»
پاسخ کمیسیون انتخابات
کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان میگوید که به دلیل مصروفیتهای این کمیسیون در کارهای عملیاتی انتخابات ریاستجمهوری، فرصتی برای تحویل این پولها به نامزدان انتخابات پارلمانی و وزارت مالیه، پیدا نکرده است.
علی افتخاری، معاون سخنگوی این کمیسیون میگوید: «چون کمیسیون و بخشهای تخنیکی و مالی، درگیر وسایل عملیاتی انتخابات بودند، این روند مانده است.»
با آن که وزارت مالیهی افغانستان از دریافت تنها شش میلیون افغانی بابت پول پیششرط نامزدان انتخابات پارلمانی از سوی کمیسیون انتخابات خبر میدهد؛ اما کمیسیون انتخابات میگوید که تا کنون این کمیسیون فرصت نکرده که پولهای پیششرط نامزدانی با کمتر از دو درصد رأی را به وزارت مالیه تحویل دهد.
ذبیح سادات، از معاونان دیگر سخنگوی کمیسیون انتخابات میگوید: «مطابق مادهی (73) قانون انتخابات، کمیسیون مکلف است پول پیششرط کاندیدانی که اعاده نمیشود را به حساب واردات دولت تحویل بانک کند که تا کنون تحویل آن صورت نگرفته است. پول نامزدان نیز تا به حال توزیع نشده، چون در پروسهی عملیاتی انتخابات ریاستجمهوری قرار داشته ایم؛ ولی کارهای شان تکمیل شده و به ریاست مالی و حسابی برای پرداخت یا اجراآت بعدی ارسال شده است.»
با این حال شماری از حقوقدانان تأکید دارد که نگه داشتن پول اشخاص و افراد برای ماهها و سالها در یک ادارهی دولتی غیرقانونی است.
عبدالواحد فرزهای، عضو اتحادیهی حقوقدانان افغانستان میگوید: «شما فکر کنید که اگر پول دولت و یا مالیهی دولت بالای اشخاص و مالیهدهنده تنها یک ماه بگذرد، ده روز به مالیهدهنده وقت داده میشود که مسؤولیت مالیاتی خود را ادا کند. در غیر آن جریمهی تأخیری بالای آن فرد وضع میشود؛ اما زمانی که اشخاصی به خاطر گرفتن پول خود به دولت مراجعه میکنند و دولت نیز بنا بر دلایلی نمیتواند پول اشخاص را پرداخت کند؛ حکومت هم باید جریمه بپردازد و یا هم میعاد معینی را برای پرداخت پول شان مشخص کند.»
همچنان رمضان بشردوست، نمایندهی مردم در مجلس نمایندگان میگوید: «در صورتی که قانون، اصول و یا طرزالعملی نقض شود، این عمل را میتوان فساد قلمداد کرد؛ به خاطری که سوء استفاده از قدرت و یک نوع اختلاس است. کمیسیون مکلف است طبق قانون اجراآت کند.»
