نویسنده: امین وحیدی، فیلمساز افغانستانی مقیم ایتالیا
بخش اول
در روزهایی که اغلب کشورهای جهان با تهدید پدیدهی جدید، جدی و جهانشمولی به نام «ویروس کرونا» دست و پنجه نرم میکنند، بازار تئوریهای توطئه و اخبار ضد و نقیض، بیشتر از هر زمان دیگری رونق دارد.
پدیدههای ناشناخته، خیلی وقتها نقش «فیل در تاریکی» را دارند؛ به همان اندازهای که ترس ایجاد میکنند، همانقدر هم جذاب، وسوسهبرانگیز و حتا تخیلزا اند. در بین مردم هم گروههای مختلفی که یا ازترس این پدیده به دنبال راه و چاره اند تا از آن جان سالم بدر ببرند و یا هم به خاطر کنجکاوی دنبال علل و ریشهی آن اند و دست به جستوجو میزنند و همانا موتورهای جستوجو، مواد مورد نظر آنها را ذخیره کرده و تا جایی نظرات و محتویات مختلف مورد نظر شان را به خور شان میدهند. نویسندگان با خیالپردازی و خیالبافی شان متن، نمایشنامه یا داستان مینویسند و گزارشگران هم با چیزهایی که در اطراف شان میبینند یا میشنوند، چیزهایی را هم اضافه میکنند. سر آخر، کار به جایی میرسد که تفیک فاصلهی مو-مانند بین واقعیت و خیال، اصل و نااصل، و راست و دروغ بسیار دشوار میشود.
بنگاههای تئوری توطئه هم مانند شکارچیهای چیرهدست افکار عامه، از فرصتهای به وجود آمده، از هراسها، شک و تردیدها و از پیچیدگی شرایط و سردرگمی انسانها استفاده کرده و نظریات مختلف شان را مطرح میکنند و به موتورهای جستوجو وارد کرده به خورد افکارعامه میدهند.
این بنگاهها، بعضی شاید خبررسان باشند و فقط برای فروش هر چه بیشتر اخبار شان، دست به ساخت تئوری ای توطئه بزنند؛ بعضیها هم شاید وابسته به دولتها باشند؛ اما بعضی از این بنگاهها، وابسته به مراکز اثرگذاری و لابیهای بزرگ جهانی اند که میخواهند افسار افکار عامه را در هر شرایطی در دست داشته باشند و نظرات مورد نظر شان را علیه قطب مخالف، در قالب این تئوریها به خورد مردم بدهند.
اهمیت تفکیک اخبار درست و ساختگی در این دوران برجسته است؛ اما هراس هیستریکی مردم از شیوع مرض کرونا، به حدی است که اکثر مردم برای به دستآوردن راه حل و پاسخ به پرسشهای شان، تفکیک خبر راست و دروغ از همدیگر را نمیتوانند به درستی و آسانی انجام دهند؛ درست مانند انسانی در حال غرق شدن که به هر چیزی چنگ میاندازد.
در کشوری چون ایتالیا که شاید سنتیترین کشور اروپایی باشد و با وجود پیشرفتهای علمی، تکنالوژیکی، صنعتی و اقتصادی -که این کشور را هشتمین کشور صنعتی جهان و نهمین اقتصاد جهان ساخته است- دین و سنت هنوز هم دو رکن اصلی زندگی گروه سنی بالای 50 سال آن را تشکیل میدهد. در این کشور که دارای درصدی بالای جمعیت کهنسال است، اصل احتیاط سنتی در برابر هر چیز و عدم ریسکپذیری در نوگرایی و پذیرفتن پدیدههای جدید هم، باعث ایجاد لایههای احتیاطی در سطوح مختلف از جمله کنشها و واکنشهای سیاسی- اجتماعی شده است. همین اصل احتیاط و محتاط بودن در برابر پدیدهها یا تهدیدهای جدید بود که دولتمردان این کشور را مجبور کرد، منحیث اولین کشور اروپایی قرنطین اجباری همه شهروندانش را به اجرا بگذارد.
اما روی دیگر سکه، یعنی ضرر این دینداری و سنتگرایی مردم ایتالیا، برای خود این مردم سنتی، گران تمام شده است. ضرر مذهبی آن در شهرهای کوچک، روی آوردن خیلیها به دعا و ادامهی مناجات و عبادات برای شفا در بعضی کلیساها که حتا به صورت مخفی و با سرپیچی از دستورات پولیس بوده که تا جایی در نشر بیش از حد ویروس کرونا هم نقش داشته است.
ضرر سنتی آن هم، عدم توجه مردم به فاصلهگیری از همدیگر و فراموش کردن عادات سنتی؛ چون صمیمیت در برخوردها و روابط گرم اجتماعی که خاص این مردم خونگرم میدیترانه است، بوده است. در روزهای اول شیوع بیماری و با جود اعلان خطر از جانب حکومت، مردم به دلیل وابسته بودن به سنتها و روابط گرم اجتماعی، آن اخطارها را جدی نمیگرفتند و گستردگی ابعاد آن از چشم همگان پنهان ماند؛ تا زمانی که از کنترل خارج و دولت مجبور به اعلام شرایط اضطرر در سراسر کشور شد. اعتقاد به بسیاری از خرافات هم بخش دیگر سنتی بودن جامعهی ایتالیا را نشان میدهد. در بسیاری از کتابفروشیهای شهرها، حتما قفسهای با کتابهای رمزآلود، سحرآمیز و جادو و جنبل وجود دارد و همین باورهای سنتی به نیروی غیبی هم، تا جایی باعث ایجاد تناقض در موضعگیریها و مسائل مهم اجتماعی امروزی میشوند.
اما مسألهای که بیشتر با این نبشته ربط دارد، نبود اخبار صددرصد موثق و نبود قوای تشخیص بین خبر واقعی و جعلی است که باعث سردرگمی خیلیها شده است. ایتالیا اکنون با بیشترین قربانی ویروس کرونا در جهان، محل مناسبی برای درگرفتن بحثهای شدیداللحن سیاسی بین سیاسیون و شکلگیری تئوریهای توطئه توسط گروههای مختلف در شبکههای اجتماعی مبدل شده است. از همین جهت، سایر کشورهایی که میخواهند از تجارب ایتالیا و مردم آن در دوران شیوع کرونا باخبر شوند، همهروزه در بولیتن خبری خود آمار و ارقام و خبری در بارهی روند روزمرهی مبارزهی ایتالیا با کرونا را میگنجانند.
ادامه دارد…
