«جامعهی بینالمللی، چهل سال است که یک ملت را با تارخ عظیم با تمدن درخشان و با مردم زنده، از بنیادیترین حق که حق صلح است محروم نگه داشته و این قابل تحمل نیست.» این حرفها را محمداشرف غنی، رییسجمهور افغانستان در روز سرباز -9 حوت- و در یکسالگی توافقنامهی امریکا و طالبان برای صلح افغانستان، گفته است؛ توافقنامهای که قرار بود، برای افغانستان صلح بیاورد؛ اما نه تنها صلحی در پی نداشت، بلکه در سایهی آن خشونتها در افغانستان گسترش یافته و طرفهای توافقنامه نیز به نقص آن متهم شدهاند.
همچنان آقای غنی، در ناوقت شب همان روز، در دیدار با جوانان در ارگ ریاستجمهوری، تصریح کرده است؛ چهل سال میشود که حق کلیدی شهروندان افغانستان که همان حق صلح و زندگی است، غضب میشود. «ما از تمام جهان و کشورهای منطقه، حق خود را میخواهیم، ما از جهان و کشورهای منطقه ضمانت اجرایی صلح را میخواهیم.»
هرچند آقای غنی، از کشورهای مشخصی نام نبرده است؛ اما کارشناسان سیاسی افغانستان باور دارند که روی حرف رییسجمهور غنی، امریکا و کشورهای عضو ناتو و همچنان روسیه و کشورهای منطقه است؛ زیرا شهروندان افغانستان در جنگی که در افغانستان جریان دارد و توافقنامهی صلحی که یک سال پیش در دوحه امضا شده، شریک نیستند.
مصطفا علیزاده، کارشناس سیاسی، در صحبت با روزنامهی صبح کابل میگوید که گفتههای آقای غنی به این معنا است که ایالاتمتحدهی امریکا نتوانسته است، گروه طالبان و دیگر گروههای تروریستی را در افغانستان شکست و یا برای صلح راضی کند.
در همین حال، شورای امنیت ملی افغانستان نیز میگوید که توافقنامهی دوحه، تنها برای ایالاتمتحده آتشبس را تضمین کرده است؛ اما انتظارات شهروندان افغانستان را برای رسیدن به صلح برآورده نکرده و باعث از دسترفتن وقت شده است.
رحمتالله اندر، سخنگوی شورای امنیت افغانستان، یکشنبه (۱۰ حوت) در برگهی توییترش نوشته است: «این توافقنامه تنها برای امریکا آتشبس را تضمین کرد. رابطهی طالبان با مردم افغانستان، هنوز هم به قتل، غارت، ترور و وحشت محدود است. از این به بعد نیز هیچ امیدی به توافقنامهی قطر وجود ندارد؛ زیرا طالبان روند گفتوگوهای صلح را با کندی مواجه کردهاند.» به گفتهی اندر، اگر از دیدگاه افغانستان به توافقنامهی قطر دیده شود، زمان برای امید برقراری صلح به هدر رفته، به شهروندان تلفات سنگین جانی و مالی وارد شده و در کل افغانستان تخریب شده است.
از سویی دیگر، آقای غنی در بخش دیگری از سخنانش گفت که کسی حق ندارد، در تعیین سرنوشت شهروندان مداخله کند: «چه حق دارند که در خاک ما مداخله کنند، با کدام حق میخواهند که سرنوشت ما را تعیین کنند؟»
در جنگ و صلح افغانستان، کشورهای زیادی دخالت میکند. هرچند امریکا و پاکستان تا اکنون مهندسان اصلی بودهاند؛ اما نقش کشورهای رقیب امریکا؛ مانند پاکستان، روسیه و ایران کمتر از امریکا و همپیمانانش نبوده است.
چندی پیش، هیئتی از گروه طالبان به روسیه رفت و در آنجا حرفهای تندی حوالهی رییسجمهور غنی کرد. عباس استانکزی، معاون هیئت طالبان (۱۰ دلو) در یک نشست خبری به خبرنگاران روسیه، گفت که رییسجمهور غنی مانع اصلی آمدن صلح در افغانستان است و اگر او استعفا بدهد، صلح نیز خواهد آمد.
مدتی پسازآن، ضمیر کابلوف، نمایندهی روسیه در امور افغانستان، (۲۰ دلو) در گفتوگو با خبرگزاری اسپوتنیک روسیه گفت: «برای پایان جنگ افغانستان به یک دولت انتقالی- موقت- نیاز است که توانایی و قدرت کنترل هر دو طرف را داشته و یکدیگر را مهار کند.»
آقای کابلوف اضافه کرد که بهزودی نشستی در مورد صلح افغانستان در روسیه برگزار خواهد شد؛ اما نمایندگانی از دولت افغانستان و گروه طالبان که طرفهای درگیر جنگ هستند، دعوت نخواهد شد.
مطرح کردن حکومت موقت از سوی نمایندهی روسیه، واکنشهای زیادی را در داخل افغانستان از سوی مقامهای دولتی به همراه داشت. وزارت خارجهی افغانستان گفت که این کشور هیچگاهی در روند صلح افغانستان تعلل نکرده است.
با اینحال، رییسجمهور غنی، در بخش دیگری از سخنانش گفت: «تا مه زنده باشم، کسی نمیتواند جمهوریت را بفروشد، در جمهوریت قدرت میراثی نیست، هر حکومت جمهوری، حکومت موقت است؛ چون از دو دور بیشتر کسی نمیتواند رییسجمهور باشد.»
شماری از آگاهان سیاسی و امنیتی باور دارند که شهروندان افغانستان و جامعهی جهانی دیگر به گفتههای آقای غنی که دفاع از جمهوریت است، باور ندارد. رحمتالله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی افغانستان، شنبه (۹ حوت) در برگهی فیسبوکش نوشته است: «در اینطرف از جبههی «جمهوریت» تاجر جمهوریت داكتر صاحب خلیلزاد آنقدر دندانهاى جمهوریت را از طریق داكتران مقررشدهشان به نام متخصصین جمهوریت كشیدند كه حال هرقدر جمهوریت، جمهوریت نعره میكشند! كسى باور نمیكند!»
از سویی هم شماری دیگر از کارشناسان سیاسی میگویند که طرف این حرف غنی، روسیه است. همانگونه که در بالا اشاره شد، روسیه بهطور مستقیم اظهارنظرهای زنندهای در برابر حکومت غنی داشته است و به نحوی از طالبان حمایت میکند. به گفتهی کارشناسان سیاسی، آقای غنی تنها به این گفتهها اکتفا نکرده، بلکه تلاش میکند که از راه دیپلماسی نیز روسیه را مهار کند.
آقای علیزاده میگوید؛ امکانش زیاد است که روسیه بهجای امریکا محور اصلی صلح افغانستان شود و در شیوهی بازی صلح افغانستان تغییر آورده شود. «از آنجایی که مطرح کردن حکومت موقت توسط روسیه به نفع طالبان است، به همین دلیل آقای غنی تلاش میکند که رابطهاش را با روسیه حفظ کند.»
گفتنی است که حنیف اتمر، وزیر خارجهی افغانستان (۶ حوت) به مسکو رفته است و اکنون نیز در این کشور به سر میبرد. در اعلامیهای که از سوی وزارت خارجه نشر شده، آمده است: «هدف از این بازدید، گسترش روابط دوجانبه، تقویت اجماع منطقهای و بینالمللی در قبال روند صلح افغانستان و افزایش همکاریها در راستای مبارزهی مشترک با تروریزم و جرایم سازمانیافته در منطقه است.»
اینهمه در حالی است که زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژهی وزارت خارجهی امریکا برای صلح افغانستان، دور تازهی سفرهایش را به کشورهای جهان و منطقه شروع کرده و اکنون نیز در آلمان به سر میبرد. گفته میشود که او در روزهای آینده به قطر، افغانستان، پاکستان، امارات عربی و کشورهای منطقه میرود.
هرچند وزارت دولت افغانستان در امور صلح، از سفر تازهی آقای خلیلزاد اشاره کرده است؛ اما شماری از آگاهان سیاسی و امنیتی افغانستان باور دارند که آقای خلیلزاد، پاکستان و طالبان را از آنچه که است، بزرگتر جلوه داده است.
آقای نبیل نوشته است: «خلیلزاد از طالبان و پاکستان، چنان یك ببر كاغذى هولناک ساخته كه تمام کشورهای منطقه و بازیگران جهانی، به آن باور کنند و آنها را بخشی از بازی حساب کنند؛ در واقعیت اما اینها ببر اصلى نیست، در همان شکل کاغذی هم کارتون پشکهای صحرایی هستند.»
