قرار است ایالات متحدهی امریکا، پس از 19 سال حضور در افغانستان و جنگ در برابر طالبان، تا یک سال و چند ماه دیگر نیروهایش را از این کشور خارج کند.
توافقنامهی امریکا و طالبان که نتیجهی مذاکرات یکونیم سالهی دو طرف بود، سرانجام روز شنبه (10حوت) امضا شد. بر بنیاد این توافقنامه، امریکا تعهد کرده است که تمام نیروهای خود و نیروهای ایتلاف از جمله پرسونل ملکی غیردیپلماتیک، پیمانکاران نظامی، آموزگاران، مشاوران و نیروهای حمایتی خود را ظرف ۱۴ ماه از افغانستان خارج کند.
آنچه دو طرف تعهد کرده اند، امریکا باید به منظور عملی شدن مفاد توافقنامهی صلح، در جریان ۱۳۵ روز دیگر سطح نیروهای خود را به ۸۶۰۰ نفر کاهش دهد و باقی سربازان خود را باید در جریان نهونیم ماه دیگر به خانه ببرد. در مقابل، طالبان به امریکا اطمینان داده اند که از خاک افغانستان علیه امریکا استفاده نمیشود و رویداد 11سپتامبر بار دیگر تکرار نخواهد شد.
با برداشته شدن گامهای عملی در راستای تضمین طالبان و اعلام جدول زمانی برای خروج نیروهای خارجی از افغانستان، قرار است مذاکرات بینالافغانی تا هشت روز دیگر آغاز شود. در مراسم امضای توافقنامهی صلح، مایک پمپئو، وزیر خارجهی امریکا، این توافقنامه را گامی به سمت صلح در افغانستان خواند و گفت که پس از این، سرنوشت پروسهی صلح در دست مردم این کشور است و آنها باید تصمیم بگیرند که چگونه این روند را مدیریت خواهند کرد.
در همین حال، پیششرطی که طالبان برای آغاز مذاکرات بینالافغانی دارند، این است که پنج هزار زندانی شان را در نخستین روز مذاکرات آزاد کنند و طالبان هم در مقابل یک هزار اسیر نیروهای امنیتی را آزاد خواهند کرد.
پنج هزار زندانی تا قبل از مذاکرات آزاد نمیشوند
آزادی پنج هزار زندانی طالب، نخستین آزمون رییسجمهور غنی و حکومت افغانستان است که مطابق توافقنامهی امریکا و طالبان تا هشت روز دیگر باید آزاد شوند. در توافقنامه آمده است که ایالات متحدهی امریکا فورا کار را با طرفهای مختلف برای رهایی زندانیان طالبان آغاز میکند. باید پنج هزار زندانی طالبان در زندانهای دولت افغانستان و یک هزار زندانی اسیر گروه طالبان تا ۱۰ مارچ آزاد شوند، تا تاریخ مذاکرات بینالافغانی در نظر گرفته شود.
همچنان امریکا کمک میکند تا طالبان و دولت افغانستان ظرف سه ماه تمامی زندانیان یکدیکر را تبادله کنند. شیر عباس استانکزی، عضو هیأت طالبان در قطر، روز امضای توافقنامهی صلح گفته بود که ایالات متحدهی امریکا، وعده سپرده که پنج هزار زندانی طالب را پیش از آغاز مذاکرات بینالافغانی آزاد میکند.
اما رییسجمهور غنی به عنوان رییس دولت افغانستان و سرقومندان اعلای قوای مسلح کشور میگوید که امریکا صلاحیت آزادی پنج هزار زندانی طالب را ندارد. آقای غنی که پیش از چاشت روز یکشنبه (11حوت) در یک نشست صحبت میکرد، گفت که دولت افغانستان، در مورد آزادی پنج هزار زندانی طالب، هیچ تعهدی نکرده و شخص او، این موضوع را بارها با زلمی خلیلزاد و سایر مقامهای امریکایی شریک کرده است؛ اما در عین حال گفت که این موضوع، تنها میتواند بخشی از آجندای گفتوگوهای صلح باشد.
رییسجمهور گفت: «آزادی زندانیان، حق امریکا نیست و روی این موضوع با امریکا موافق نیستیم. این موضوع از صلاحیتهای حکومت افغانستان است. امریکا تنها نقش تسهیلکننده دارد و تصمیم گرفته نمیتواند. این موضوع تنها تقاضا شده و پیششرط نیست؛ اما میتواند جزء مذاکرات و آجندای مذاکرات قرار بگیرد. موضوع حسن نیت مطرح نیست. ملت افغانستان باید اعتماد داشته باشد. از لحاظ تخنیکی، آزادی ۱۰۰ نفر وقت کار دارد، چه برسد به پنج هزار نفر.»
هرچند آقای غنی روز گذشته به صراحت گفت که زندانیان طالبان آنگونه که این گروه میخواهد، آزاد نخواهند شد؛ اما شماری از آگاهان سیاسی به این باور اند که امریکا بدون سنجش، چنین وعدهای را به طالبان نداده است و بدون شک آن را عملی خواهد کرد.
رحمتالله بیژنپور، آگاه مسائل سیاسی، به روزنامهی صبح کابل گفت، این که دولت امریکا چنین تضمینی به طالبان داده، یک امر عادی است و امریکاییها بدون دلیل پیشنهاد نکرده اند که پنج هزار زندانی طالب را از زندانهای افغانستان رها میکنند.
آقای بیژنپور افزود: «این که امریکا خواسته است به طالبان امتیاز بدهد، همانا بخشیدن از کیسهی خلیفه است. طبعا دولت افغانستان به نحوی تابع امریکاییها است و آنها طبیعی میدانند که وقتی به دولت فغانستان بگویند، پنج هزار زندانی را آزاد کن، مخالفت نخواهد کرد.»
او دلیل تابعیت حکومت افغانستان را وابستگیهایی میداند که دولت این کشور از لحاظ اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک به امریکا دارد؛ زیرا این کشور سالها است که در افغانستان علیه هراسافگنی مبارزه کرده و میلیونها دالر نیز هزینه کرده است.
رحمتالله بیژنپور معتقد است که دولت افغانستان ممکن است حالا زندانیها را آزاد نکند؛ اما در یک مرحلهی دیگر که شاید پس از مذاکره با طالبان باشد، حتما آنها را آزاد خواهد کرد.
تشکیل هیأت مذاکرهکننده، اصل اساسی برای آغاز مذاکرات
دومین و پیچیدهترین آزمونی که حکومت افغانستان تا قبل از (10 مارچ) پیش رو دارد، تشکیل هیأت همهشمولی است که مورد تأیید جریانهای سیاسی افغانستان و هم مورد تأیید طالبان باشد.
حکومت افغانستان اما میگوید که تا زمان آغاز مذاکرات بینالافغانی، تیم مذاکراتی ساخته خواهد شد. رییسجمهور غنی، در نشست روز گذشته گفت که هیأت گفتوگوکنندهی دولت افغانستان، همهشمول و مدافع ارزشهای جمهوریت و قانون اساسی خواهد بود.
او افزود: «در این هفته، نشست بزرگی در مورد تشکیل هیأت برگزار میشود. هیأت نباید از هشت نفر بیشتر باشد. صلاحیت هیأت را کابل تعیین میکند و صلاحیت مطلق ندارد. هدف ما این است که یک جریان نظامی (طالبان) را به جریان سیاسی تبدیل کنیم. تصمیمگیرندهی نهایی، یا پارلمان، یا لویهجرگه و یا نظرسنجی مردم خواهد بود.»
رییسجمهور میگوید که هیأت مذاکرهکننده، یک هیأت دولتی؛ اما همهشمول خواهد. این در حالی است که طالبان میگویند با هیأتی که از سوی ادارهی کابل تعیین میشود، مذاکره نخواهند کرد. شیرعباس استانکزی، عضو هیأت طالبان، روز شنبه (10 حوت) در گفتوگو با بیبیسی فارسی گفت که آنها با ادارهی کابل مذاکره نخواهند کرد؛ اما حکومت میتواند یک نفر را به عنوان نماینده بفرستد. او گفت: «دولت کنونی افغانستان از هیچ لحاظ قانونی نیست؛ چون چندین حکومت موازی در این کشور وجود دارد. در افغانستان سه رییسجمهور است. ما ادارهی کابل را به رسمیت نمیشناسیم؛ زیرا با فشار امریکا آمده است.»
اما رییسجمهور در پاسخ به این حرف شیرعباس استانکزی گفت که موقف حکومت مشخص است؛ اما در قسمت طالبان، چه موقفی وجود دارد؟ آدرس ملاهبتالله کجاست؟ در کجا زندگی میکند؟ کجاست ملا هبتالله که به مردم افغانستان پاسخ دهد؟
