در حالی که چهار هفته میشود، از سرنوشت گفتوگوهای صلح افغانستان در قطر خبری نیست و هر دو هیئت بدون هیچ دستآوردی در این کشور بهسر میبرند؛ شنبهشب (17 عقرب)، نتیجهی انتخابات ریاستجمهوری امریکا اعلام شد. جو بایدن، نمایندهی حزب دموکرات، با گرفتن 273 رای کالج الکترال و بیش از 74 میلیون رای مردمی، برندهی انتخابات این کشور شد.
امریکا به عنوان شریک استراتیژیک افغانستان، سالها است که در مسالهی جنگ و صلح این کشور دخیل بوده/ است. هرچند از حضور نظامی این کشور در افغانستان، نزدیک به بیست سال میگذرد؛ اما این کشور در دو سال اخیر با برنامهی تازه از جمله؛ آغاز گفتوگوهای مستقیم با طالبان، خواست جنگ در افغانستان را پایان بدهد.
هرچند ابتکار پایاندادن به جنگ 19سالهی افغانستان با طالبان به دونالد ترامپ برمیگردد؛ اما او نتوانست طبق وعده اش -که گفته بود به طولانی جنگ امریکا در افغانستان پایان میدهد-، جنگ در این کشور را به پایان برساند.
آغاز گفتوگوهای مستقیم میان هیئتهای دولت افغانستان و طالبان در قطر، همزمان بود با جریان کارزارهای انتخاباتی در امریکا و بیشتر باورها بر این است که دونالد ترامپ خواست از آغاز گفتوگوهای صلح افغانستان استفادهی ابزاری کند که نتوانست.
آگاهان امور در افغانستان معتقد اند که آقای ترامپ به دلیلی در انتخابات ریاستجمهوری امریکا پیروز نشد که او نتوانست گفتوگوهای صلح افغانستان را به سرانجام برساند. لطیف آرش، استاد دانشگاه و آگاه امور سیاسی، به روزنامهی صبح کابل میگوید؛ زمانی که استراتیژی جنوب آسیا، از سوی ترامپ اعلام شد، انتظار میرفت که بر اساس این استراتیژی امنیتی، گروه طالبان و حامیان این گروه سرکوب شوند؛ اما دیده شد که این استراتیژی هیچ نتیجهی به همراه نداشت.
آقای آرش تاکید میکند که ترامپ در آخرین روزهای حضورش در کاخ سفید، قرارداد صلح با طالبان را امضا کرد تا گفتوگوهای صلح افغانستان آغاز شود و اینگونه نشان بدهد که او در تصمیم خود برای پایاندادن به جنگ در افغانستان جدی است؛ اما به دلیل محدودیت زمانی این گفتوگوها به جایی نرسید.
به گفتهی آگاهان، شکست ترامپ در روند صلح برمیگردد به این که او از وضعیت امنیتی جنوب آسیا به ویژه افغانستان شناخت کافی نداشت و نتوانست آنچه روی کاغذ بود را در عمل پیاده کند.
حال که جو بایدن بازی را به دست گرفته، گمانهها بر این است که ممکن در روابط دیپلماتیک میانکشوری و روند صلح افغانستان تغییرات اساسیای به میان آید، هرچندی که در دورهی ریاستجمهوری دونالد ترامپ نیز، روابط میان دوکشور خوب بود و رییسجمهورهای دوکشور بارها روی مسایل مختلف با هم بحث و گفتوگو کردند.
ساعتی پس از پیروزی جو بایدن و کاملا هریس در انتخابات امریکا، رییسجمهور غنی، ضمن تبریکی به هردو، گفت که مشارکت استراتیژیک با این کشور ادامه خواهد یافت. آقای غنی، واشنگتن را شریک استراتیژیک کابل خوانده و گفته است که این مشارکت در روند مبارزه با هراسافگنی و برقراری صلح در افغانستان ادامه خواهد یافت.
عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحهی ملی نیز انتخابات امریکا را یک انتخابات تاریخی خوانده و پیروزی بایدن را تبریک گفته است.
با آن که تا هنوز سیاست خارجی دولت جدید امریکا در قبال افغانستان مشخص نیست؛ اما آگاهان سیاسی میگویند که نگاه بایدن در قبال صلح افغانستان متفاوت خواهد بود و احتمال قوی وجود دارد که روند صلح افغانستان تا 100 روز نخست حکومت او، همچنان معلق باقی بماند تا مشخص شود جوبایدن چه دیدگاهی در قبال طالبان و این روند دارد.
لطیف آرش، میگوید که با توجه به گذشتهی جو بایدن، او تلاش میکند که بخشی از نیروهای خود را برای سرکوب گروههای تروریستی در افغانستان نگهدارد که این سبب خشم طالبان خواهد شد. در این صورت احتمالا توافقنامهی 10 حوت طالبان و امریکا باطل و جنگ در این کشور با زاویههای جدیدی از سر گرفته خواهد شد. این آگاه سیاسی، تاکید میکند که قطعا جو بایدن نقشهی راه ترامپ را تعقیب نخواهد کرد و هیئت جدید را برای میانجگری و حل بحران افغانستان خواهد گماشت.
سازمان ملل و پاکستان دو گزینهای که احتمالا پروندهی صلح به آنها واگذار خواهد شد
پیش از پیروزی جو بایدن، زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژهی امریکا برای صلح افغانستان بود؛ زیرا او فردی قابل اعتماد برای ترامپ بود، تا جایی که حتا آقای خلیلزاد پای توافقنامهی امریکا و طالبان امضا کرد؛ اما به باور آگاهان سیاسی در حکومت بایدن، قضیه فرق میکند و شاید آقای خلیلزاد جایگاهی و مقامی را که در زمان ترامپ داشت را حفظ نتواند.
حال پرسش اینجا است که اگر خلیلزاد در موقف نمایندهی ویژهی امریکا در مورد صلح افغانستان نماند، جاگزین او که خواهد بود؟
طارق فرهادی، مشاور پیشین ریاستجمهوری افغانستان در گفتوگو با بیبیسی فارسی گفته است که دونالد ترامپ سیاست یکهتاز داشت و به همین دلیل، دست خلیلزاد در امور افغانستان باز بود؛ اما بایدن شاید دوباره به سازمان ملل مراجعه کند.
او گفته است: «حتا ممکن است مدیریت گفتوگوهای صلح افغانستان را به سازمان ملل واگذار کند که در این صورت یک دورهی سهساله مد نظر خواهد بود و البته که تجربهی تلاش سازمان ملل برای حل بحران، با ماموریت بنن سیوان در پایان حکومت داکتر نجیبالله جلو چشمان ما است.»
با این حال اما لطیف آرش، از گزینهی دیگری برای سپردهشدن پروندهی صلح افغانستان سخن میزند. «خوب شما میدانید که مشاور امنیت ملی رییسجمهور پیشین افغانستان در کتاب خود به نقل از بایدن نوشته بود که امریکا صدبرابر پاکستان را نسبت به افغانستان ترجیح میدهد.» او میگوید که اهمیت پاکستان نزد بایدن بیشتر است و حتا ترس این وجود دارد که پروندهی صلح افغانستان را به پاکستان بدهد. اگر چنین شود، جنگ گذشته تکرار خواهد شد.
این همه در حالی است که چهار سال پیش، دونالد ترامپ با شعار ختم «طولانیترین جنگ امریکا در افغانستان»، وارد کاخ سفید شد؛ اما نتوانست به این جنگ خانمانسوز پایان بدهد. حال باید انتظار کشید جو بایدنی که سال گذشته گفته بود: «افغانستان درستشدنی نیست.»، چه راهکاری را در برابر جنگ و صلح افغانستان پیش خواهد گرفت.
