چهلوهشت روز پیش، گفتوگوهای صلح افغانستان در دوحه گشایش یافت. این گفتوگوها، پس از گشایش، به دلیل اصلبودن و نبودن توافقنامهی امریکا با طالبان و یا هم شریعت اسلامی، به بنبست رفته است. گروه طالبان بر مادربودن توافقنامهی شان با امریکا پافشاری میکند؛ اما دولت افغانستان در برابر این توافقنامه، قرآن و سنت را پیش کشیده و میخواهد که گفتوگوهای صلح این کشور، باید به اساس شریعت و سنت اسلامی، به پیش برود.
محمداشرف غنی، رییسجمهور افغانستان، پنجشنبه (۸ عقرب) در تالار وزارت دفاع ملی، گفت که در گفتوگوهای صلح افغانستان، گروه طالبان به توافقنامهی شان با امریکا، بیشتر از شریعت اسلامی و قرآن ارزش داده است. «شریعت اسلامی و قرآن، باید اساس گفتوگوها باشد. ما ملت مسلمان و نظام اسلامی داریم و اسلام را اساس و حل هر نوع مشکل و مساله میدانیم. اسلام هویت ما است و هیچ کسی آن را از ما اختطاف کرده نمیتواند.»
استدلال رییسجمهور غنی این است که گروه طالبان تا چندی پیش سنگ دین و سنت را به سینه میزد؛ اما امروز به متن توافقنامهی اش با امریکا پناه برده و شریعت اسلامی را فراموش کرده است. در این مورد، شماری از کارشناسان سیاسی، باور دارند که طالبان یک گروه صرفا دینی نیست؛ بلکه یک گروه سیاسی هم است و سیاست، نه دوست دایمی و نه دشمن دایمی؛ بلکه منفعت دایمی دارد.
دکتر عوضعلی سعادت، استاد دانشگاه و کارشناس امور سیاسی و اجتماعی، به روزنامهی صبح کابل، میگوید که سیاست ایدیولوژی نیست؛ سیاست یک استراتیژی است تابع منافع. از این رو، طالبان، برای استقرار نظام دینی در افغانستان حرکت نمیکند؛ بلکه اهداف سیاسی هم دارد؛ اهدافی که تامینکنندهی منافع کشورهای منطقه است. «دین یک ابزار است برای طالبان.»
به گفتهی آقای سعادت، دین برای دولت افغانستان نیز یک ابزار است. تنها چیزی که چهرهی دولت افغانستان را بهتر مینمایاند، باورمندی به قانون اساسی افغانستان است؛ قانون اساسیای که هم ریشه در دین و مذهب دارد و هم دربرگیرندهی ارزشهای دموکراتیک و حقوق بشری است؛ اما طالبان پابند به هیچ چیزی نیست. موتور آنها گاهی از یک جایی ریموت میشود و گاهی هم از جایی دیگر. او میافزاید: «از دید من، رییسجمهور بیشتر تلاش میکند که با استفاده از شریعت طالبان را به چالش بکشد.»
شمار دیگری از کارشناسان سیاسی افغانستان، میگویند که در افغانستان دین و قوم، دکانهای استفادهجویی سیاسی دو طرف درگیر جنگ است. به باور آنها، شریعت اسلامی و حساسیتهای قومی، دو کالایی اند که در افغانستان خریداران بسیاری دارد؛ از این رو، دولت در این مرحلهی حساس تاریخی، تلاش میکند که از این کالا، سود بیشتری ببرند. احمد سعیدی که یکی از این کارشناسان است، میگوید: «دولت و طالبان از نام دین استفادهی سو میکنند.»
استدلال آقای سعیدی در مورد طالبان این است که این گروه، به صفت یک گروه اسلامگرا به شکل افراطی آن، شناخته میشد؛ اما امروز به مواد توافقنامهی شان با امریکا، نسبت به شریعت اسلامی که دیروز مطرح میکردند، ارجحیت میدهند. «این یک نوع دینفروشی است که طالبان به راه انداخته است.»
از سویی هم، آقای غنی برای تایید ادعایش، مساجدی را که دولت ساخته است، مثال میآورد و میگوید که طالبان آن را ویران میکنند. همینطور تصریح میکند که گروه طالبان، ۴۰ قاچاقچی مواد مخدر را در بدل دریافت پول، از زندانهای افغانستان آزاد کرد. «هیچ کدام از این ۴۰ نفر، به نام طالب بازداشت نشده بودند. کسانی که قاچاقچیان را آزاد کردند، میدانند که این کار شرعی نیست؛ اما هنوز هم قاچاق مواد مخدر را اجباری میدانند و آن را انجام میدهند.»
آقای سعیدی در این مورد میگوید که برای دولت افغانستان و طالبان، دین و شریعت مطرح نیست؛ آنچه را که هر دو طرف دوست دارند، داشته باشند، قدرت است؛ قدرتی که مهم نیست از چه شیوهای حتا فروختن دین و آیین، تضمین شود.
از میان رهبران دولت افغانستان، تنها رییسجمهور غنی نیست که طالبان را متهم به فرار از شریعت اسلامی و پناهبردن به توافقنامهی دوحه میکند. پیش از این، سرور دانش معاون دوم رییسجمهور نیز، گفته بود که اساس گفتوگوهای صلح افغانستان، باید قرآن و سنت باشد؛ اما طالبان میخواهند که گفتوگوها بر مبنای توافقنامهی این گروه با امریکا – که چندی پیش در دوحه به امضا رسید -، پیش برود.
آقای دانش که در دادستانی کل (۱۹ میزان) سخنرانی میکرد، افزود: «طالبان، همیشه بهانهجویی میکنند و نمیخواهند که گفتوگوهای صلح به اساس قرآن و سنت پیش برود؛ بلکه تاکید دارند که نحوهی پیشبرد گفتوگوها باید به اساس توافقنامهی آنان با امریکا باشد.»
گفته میشود که رهبران دولت افغانستان، با استفاده از دین و سنت به مردم رجوع کرده اند و با این روش، سعی دارند که صف مردم را در پشت جبههی جمهوریت تقویت کنند؛ اما آقای سعیدی استدلال میکند که این کار، در دقیقهی نود بازی گفتوگوهای صلح افغانستان، ممکن نیست.
زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژهی وزارت خارجهی امریکا برای صلح افغانستان.
شروع سفر تازهی خلیلزاد برای صلح افغانستان
همزمان با نزدیکی به انتخابات ایالات متحدهی امریکا؛ زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژهی وزارت خارجهی امریکا برای صلح افغانستان نیز، دور تازهی سفرهایش را به منطقه به ویژه ناروی و قطر شروع کرده است.
سفرهای آقای خلیلزاد پس از امضای متن توافقنامهی شان به امریکا، برای مردم افغانستان مرموز و مشکوک است. شماری از کارشناسان سیاسی، به تایید این ادعا، باور دارند که یکی از دلایل شکست گفتوگوهای صلح افغانستان، بازی بدریخت و خلاف منافع مردم افغانستان است، که آقای خلیلزاد برای منافع امریکا به پیش گرفته است.
آقای سعادت در ادامهی صحبتهایش با روزنامهی صبح کابل، میگوید که گفتگوهای خلیلزاد با طالبان از اول هم خیلی شفاف و عملی نبود، جنبههای مرموز و مشکوکی داشت؛ حتا نمایندگان کنگرهی امریکا اعتراض داشتند، که کارکردهای خلیلزاد به نفع مردم امریکا نیست. «این سفرها هنوز به صورت معما باقی مانده است. سفرهای جدید آقای خلیلزاد نه برای مردم امریکا و نه برای مردم افغانستان شفاف است؛ چیزی که به گفتوگوهای صلح افغانستان آسیب میزند.»
از سویی هم، مهمترین کلید پیروزی در انتخابات امریکا، اعتماد اجتماعی است که رییسجمهور ترامپ و تیمش ندارد؛ از این رو آقای سعادت استدلال میکند که خلیلزاد، میخواهد با دستیابی به یک صلح نسبی برگ برنده را برای ترامپ به امریکا ببرد؛ اما با رویکردی که آقای خلیلزاد به پیش گرفته است، ممکن و عملی نیست.
با این همه که از یکسو، رییسجمهور غنی، طالبان را متهم به فرار از شریعت میکند و از سوی دیگر، گروه طالبان، خوابهایش را در سایهی توافقنامهی شان با امریکا میخواهد مبدل به واقعیت کند؛ انتخابات ایالات متحدهی امریکا هم از راه میرسد. به باور کارشناسان سیاسی، با سپریشدن انتخابات امریکا، این فصل سریال ناتمام صلح افغانستان نیز، خاتمه خواهد یافت و مشخص نیست در فصل جدید، امریکا چه بازیای را در صلح افغانستان پیش بگیرد.
