با همهگیری وحشتناک کوید-19 در جهان؛ در شمار زیادی از کشورها، پیشههای کوچک، متوسط و بزرگ اقتصادی که نیاز های نخستین و دومین مردم نبودند، به شدت با مشکل مالی و تعلیق فعالیت، رو به رو شدند. افغانستان که بیشتر کالاهای مورد نیازش را از بیرون وارد میکند، نیز از آسیببهای کناری پاندمیک کوید-19، در امان نمانده و بیشتر فعالیتهای خردو ریزهی اقتصادی آن، از حرکت مانده و کارگزاران آن، توانایی بازگشایی دوبارهی آن را ندارند.
محمدحسن سپاهی، رییس اتاق پیشهوران افغانستان، سهشنبه(21 اسد)، به روزنامه صبح کابل، میگوید که خسارتی که پیشهوران کوچک از شیوع کرونا متحمل شدند، بیش از 600 میلیون دالر، تخمین شده است.
بیشتر پیشههای کوچک و متوسط که محرک اصلی اقتصاد به شمار میرود، در دوران همهگیری ویروس کرونا، بسته شدند و کارگزاران آن، توانایی پرداخت معاش کارکنان، کرایهی جا و دیگر هزینههای شان را ندارند و امکان آن میرود که شماری از این فعالیتها، توانایی بازگشایی دوباره را نداشته باشند.
هر چند با زیاندیدگان، هنوز همکاریای صورت نگرفته است؛ اما مسوولان پیشهوران، میگویند که آنان، موفق شده اند تا به کارگران دستگاههای پیشهوری، نزدیک به 13هزار کیسه گندم، از بخش اضطرار ولایت کابل، توزیع کنند.
رییس اتاق پیشهوران افغانستان، میگوید: « وضع کسبهکاران در طول مدت قرنتینه، بسیار بحرانی و خراب بود. آنان، متحمل خسارات زیاد شدند. به خاطر این که سرمایهی این قشر بسیار کم است و توان پرداخت کرایه و معاش کارمندان و سایر مصارف خود را ندارند.»
محمد حسن سپاهی، رییس اتاق پیشهوران و دکانداران افغانستان
بر اساس آمار اتاق پیشهوران؛ نزدیک به 93 هزار و 600 پیشه، در 17 ولایت افغانستان از سوی شهروندان ایجاد شده است. از این میان، تنها در پایتخت، بیش از 800 مرکز تولید موبل، فرنیجر و نجاری، بیش از یک هزار و 700 فلزکاری؛ نزدیک به 2500 خیاطی، کیف دوزی و بوت دوزی، بیش از 2400 نانوایی، 250 پوستیندوزی و صنایع چرمی و 105 زرگری، در اتاق ملی پیشهوران ثبت شده است.
با این همه، هنوز آمار مشخصی در دست نیست که چه شمار از این فعالیتها، از کار مانده و با شکست مواجه شده اند؛ اما طبق گفتههای مسوولان اتاق پیشهوران افغانستان، شماری از کسبوکار کوچک و متوسط در کشور به دلیل آسیبی که از شیوع و همهگیری ویروس کرونا دیده اند، نه امیدی به بازگشایی دارند و نه هم توانمندی پرداخت صورت حساب کارمندانشان را.
گفته میشود که خیاطی، کیفدوزی، بوتدوزی، پوستیندوزی و صنعت پوست، قنادی، سفالی، ریختهگیری، آهنگری، حکاکی و کلاهدوزی؛ از پیشههایی استند که نسبت به دیگر کسبو کارها، زیان بیشتری دیده اند.
همینگونه، در کنار کارخانههای کوچک تولیدی، فروشندگان محصولهای داخلی و خارجی در کشور، نیز در زمان همهگیری کرونا، با کمبود درآمد و حتا سقوط کار شان رو به رو شده اند.
ستار امیری که چندسال پیش کیفدوزی را در ولایت غربی هرات، راه اندازی کرده بود؛ با همهگیری ویروس کرونا و بستهشدن بازار به روی مشتریانش، کارو بارش را از دست داده و بیش از 5 ماه میشود، که با بیکاری دستو پنجه نرم میکند.
او میگوید که زمستان پارسال، به اساس نیازمندی بازار، کیف مکتبی و دانشگاهی تولید کردم و همهی پولم را به مصرف رساندم؛ اما با همهگیری کرونا، نه تنها کیفها و بیکها، به فروش نرفت، بلکه خودم دنبال کار سرگردانم. او افزود: «کیفدوزی شغلی است که یک یا دو فصل فروش دارد. یکی آغاز مکتبها و دانشگاه و دیگر وقت مسافرت برای کار و زیارت، که امسال، این دو فصل برابر با همهگیری کرونا شد.»
کارگاه کیفدوزی ستار امیری در هرات
شمار زیادی از کسبهکارانی که سرمایههای شان را برای سال روان، روی کالاهای وارداتی هزینه کرده اند، انتظا روزهایی، مثل همهگیری کرونا و آمادگی رویارویی با آسیبهای آن را نداشتند.
نقیبالله مولویزاده که قرطاسیه و کتاب میفروشد، میگوید که از یک طرف پولش روی محصولات بند است و نمیتواند، آن را به مصرف برساند، از طرفی هم نمیداند که چه کاری کند، تا خرج خانه اش را تامین بتواند.
مشکلهای عمدهی فراروی پیشهوران
آقای سپاهی، میگوید که بخش حیاتی اقتصاد شهری را پیشهوران یا تشبثهای کوچک، تشکیل میدهد که بزرگترین منبع، برای کارآفرینی، توزیع عادلانهی درآمد، تاثیرگذاری بر تولیدات و رشد اقتصاد، به شمار میرود. بهگفتهی او، پیشرفت کشور، وابسته به تمرکز به توسعهی فعالیتهای تشبثهای کوچک است؛ اما واردکردن کالا و مواد خام بیکیفیت و بدکیفیت، نبود بانکهای قرضه با سود کم، نبود برق، صادر نشدن کالای تولیدی داخلی و موجودیت فساد، چالش هایی است که پیشهوران با آن دست در گریبان اند.
در سالهای اخیر، با باز شدن دهلیزهای هوایی با شماری از کشورها، فرآوردههای کشاورزی افغانستان، به شماری از کشورهای دیگر صادر میشود؛ اما هنوز دیگر تولیدات افغانستان به دلیل پایین بودن کیفیت و کمبودن کمیت آن، مثل بوت، کیف و پوشاک، هنوز نتوانسته اند به بازارهای جهانی راه پیدا کنند.
اساسیترین مشکل فراروی پیشهوران، این است که محصول تولید شدهی آنها، در برابر کالاهای وارداتی، مشتری کمتری دارد. قربان حیدری که خود چندین سال در بخش تولیدات کوچک، کار کرده است، میگوید که بخش عمدهی محصول خارجی، بیکیفیت و ارزان وارد میشود و زمانی که محصول داخلی اندکی گران باشد، مشتری ندارد.
به باور او، نبود مواد خام برای تولید، باعث شده است که پیشهوران، مواد خام را با نرخ بلند از بیرون کشور وارد کنند و سپس محصول تولید شده اش را با نرخ بسیار پایین، در بازارهای داخلی به فروش برساند. آنها، میگویند که اگر دولت برای رشد صنعتهای داخلی؛ از وارد کردن کالاهای مشابه پیشگیری نکند، ممکن صنعتهای داخلی، با شکست همیشگی رو به رو شوند.
