نویسنده: آگنیسکا پیکولیکا- گاردین
مترجم: مهدی غلامی
در مرکز پذیرش گذرگاه برای مهاجران و بازگشتکنندهها در هرات، یونس ۱۷ساله روی تُشک نازکی در یک اتاق کوچک و خالی نشسته بود. شب گذشته او را خسته کرده بود. او، آن شب را با هزاران تن از هم وطنانش در بیابان خوابیده بود و منتظر باز شدن مرز ایران و افغانستان بود. هوای منجمدکنندهی بیابان به مغز استخوانش نفوذ کرده بود و گرسنگی نمیگذاشت بخوابد.
یونس سال گذشته به ایران رفته بود. او، با استفاده از تاریکی شب به طور غیرقانونی از مرز عبور کرده و خود را به تهران رسانده بود. در آنجا کارش را به عنوان یک برقکار آغاز کرد. هفتهی پیش اما، او تصمیم گرفت به افغانستان برگردد. بیماری همهگیر کووید-۱۹ تا همین اکنون هم بیش از ۳۰۰۰۰ نفر در ایران را مبتلا کرده و باعث مرگ نزدیک به ۲۴۰۰ نفر شده است.
بسیاری از دو میلیون جمعیت کارگر افغانستان در ایران، مشاغل شأن را از دست داده و دچار ناامیدی شده اند. یونس گفت: «در تهران تمام دکانها و شرکتها بسته شده است. هزینههای زندگی بالا رفته است. اگر در مشاغل ضروری کار نمیکنید، نمیتوانید بیرون بروید. این روزها تمام مردم افغانستان به دلیل ویروس کرونا به کشور برمیگردند. وحشتزده شده ایم، نمیخواهیم در یک سرزمین بیگانه بمیریم.
در اواخر ماه فبروری، بیش از ۱۱۵۰۰۰ هزار تن از مردم افغانستان از مرز هرات وارد کشور شده اند که بزرگترین مهاجرت داخلی در تاریخ اخیر افغانستان محسوب میشود. عبدالقیوم رحیمی، والی هرات تخمین، زد که نزدیک به نیمی از بازگشتکنندهها «ممکن است انتقالدهندگان ویروس» باشند که این امر نگرانیها از فشار وارد کردن این هجوم به سیستم شکنندهی بهداشتی افغانستان را افزایش داده است.
گرچه افغانستان تا کنون تنها 196 مورد ابتلا به کووید-19 – به شمول 143 مورد در هرات- و چهار مورد فوتی را اعلام کرده؛ اما مقامها باور دارند که شمار واقعی ابتلا میتواند بسیار بالاتر باشد. در چند هفتهی معدود، سیستم بهداشتیِ کمبودجهی افغانستان امتحان مقاومت را تجربه خواهد کرد. سازمانهای غیردولتی غربی با عجله کارمندان خارجی شان را از کشور بیرون کردند و هفتهی گذشته، ایالات متحده یک میلیارد دالر از کمکهایش را به افغانستان کاهش داد و کارکنان بهداشت افغانستان را به عنوان تنها مدافعان کشور در مبارزه با این همهگیری، تنها گذاشت.
جواد، به لحاظ روحی و جسمی خودش را برای آن چه قرار است رخ دهد، آماده میکند. دپارتنمنت بیماریهای عفونتی که او در آن کار میکند، پیش از آن که بیماران به بیمارستان جدید 100 بستر کووید-19 منتقل شوند، مسؤول تشخیص آنها است. در بخش او، سه پزشک، سه پرستار و یک متخصص از 200 بیمار مراقبت میکنند. کمبود تجهیزاتی مانند ماسکهای محافظتی، ضدعفونیکنندههای دست و دستگاههای پزشکی تنفس مصنوعی، یک امر عادی است. جواد میگوید که پزشکان بیمارستان، روزانه تنها یک یا دو ماسک برای استفاده دارند.
جواد پیش از برگشتن به بیمارستان برای یک شیفت کاری 24ساعته، گفت: «باید روحیهام را خوب نگه دارم؛ اما نگران خانوادهام استم. هنوز از خود مان برای کووید-19 آزمایش نگرفته ایم. اگر یکی از ما به این ویروس مبتلا شده باشد، بیمارستان از کار میافتد و کسی پیدا نخواهد شد که در آن کار کند.»
علی* از دیگر پزشکان هرات میگوید که بیمارستان جدید کووید-19 تنها آمادهی پذیرش 150 بیمار است؛ اما علی باور دارد به محض این که شمار ابتلا به این بیماری از مرز 1000 نفر بگذرد، وضعیت از کنترل خارج خواهد شد. پیشبینیها نیز ترسناک بوده است. وزارت صحت عامهی افغانستان میگوید که ویروس کرونا میتواند 25 میلیون نفر از جمعیت 33.5 میلیون نفری افغانستان را مبتلا کند.
نیکولاس بیشاپ، افسر پاسخ اضطراری در سازمان بینالمللی مهاجرت میگوید: «افغانستان کشوری است که در چهل سال اخیر، از جنگهای بزرگی آسیب دیده است. بیجاشدنهای داخلیِ فراوانی وجود داشته است. مردم زیادی بیجا شده اند که به خدمات و آموزش، آب و بهداشت ابتدایی دسترسی ندارند. وضعیت در بیمارستانها بسیار هولناک است؛ به ویژه اکنون که سیل آمدن مردم از ایران به افغانستان افزایش یافته است.»
در بیمارستان اصلی کووید-19 در هرات، تنها ده پزشک، یک متخصص و بیست پرستار از تمام بیماران مراقبت میکنند. گر چه این ولایت به تازگی 400 میلیون افغانی از حکومت مرکزی برای مبارزه با این همهگیری دریافت کرده؛ اما تدارکات کمیاب است. کمپاین آگاهیدهی سراسری برای بالا بردن فهم مردم از علایم و نشانههای این ویروس به طور گستردهای ادامه دارد. تنها در هرات، 2000 نفر خانه به خانه میروند تا به مردم آگاهی بدهند؛ اما ممکن است این تلاشها برای رام کردن گسترش این بیماری، ناکافی باشد.
رحیمی، والی هرات میگوید: «ما مشکلاتی در رابطه به اطاعتپذیری مردم از قانون داریم؛ دلیلش هم کمبود آگاهی، باورهای دینی مردم و رنجهایی است که در چهل سال اخیر کشیده ایم. تا زمانی که مردم افغانستان چیزی را درست با چشمان شان نبینند، تکان نمیخورند. با امامان مساجد کار میکنیم تا نمازهای جماعت را متوقف کنیم؛ اما در این رابطه موفق نبوده ایم. این کار نیاز به بحث بیشتر دارد و این چیزی است که روی آن تمرکز کرده ایم.»
در همین حال، برای کارکنان بخش بهداشت در هرات و دیگر ولایتها، چشمانداز شیوع این بیماری، ترسناک به نظر میرسد. آن طور که علی میگوید، در چند روز اخیر، چندین تن از پزشکان در هرات، به ویروس کرونا مبتلا شده اند. او گفت: «ما آمادهی این بحران نیستیم.»
*برخی از نامها تغییر داده شده است
