کارشناسان اقتصادی: منع استفاده از کلدار راه‌حل اصلی نیست

سال‌ها است که در افغانستان علاوه بر پول افغانی، از کلدار پاکستانی، دالر و یورو به صورت گسترده در داد و ستدهای تجاری استفاده می‌شود که در این میان، کلدار پاکستان در برخی از ولایت‌ها کلا جای پول افغانی کار گرفته است.
ولایت‌های غزنی، کندهار، ننگرهار، هلمند و پکتیا، پنج ولایتی است که بیشتر از هر ولایت‌ دیگر در افغانستان از پول کلدار در داد و ستدهای تجاری استفاده می‌شد. گفته می‌شود که در برخی از این ولایت‌ها، حتا «گله»‌ی دختران نیز به کلدار محاسبه می‌گردد.
در یکی دو سال اخیر، بارها حکومت‌های محلی دستور عدم استفاده از پول کلدار را صادر کرده اند؛ اما پس از مدتی دوباره استفاده از کلدار پاکستانی به امر عادی مبدل شده و تمام داد و ستدها به این پول انجام می‌شود. در این میان، تنها در ولایت کندهار در زمان فرماندهی جنرال رازق استفاده از پول کلدار، به حداقل رسیده بود و به جز ولسوالی‌های مرزی، در بقیه‌ی مناطق از پول افغانی استفاده می‌شد.
به تازگی اما در ولایت‌های که بیشترین داد و ستدها به کلدار انجام می‌شد، استفاده از کلدار پاکستانی را منع و استفاده از آن را جرم اعلام شده است. بر اساس اعلامیه‌های مقام‌های محلی، درصورتی که تاجران و دکانداران خلاف این دستور عمل کنند، به نهادهای عدلی و قضایی معرفی می‌شوند.
والی غزنی، پیشگام کمپاین عدم استفاده از پول کلدار بوده و خواهان به گردش افتادن پول افغانی در معاملات و دادستدها شده است. روز شنبه (30قوس) دفتر مطبوعاتی این ولایت با نشر اطلاعیه‌ی خرید و فروش اموال را با استفاده از پول کلدار ممنوع قرار داده و گفته است که با متخلفین برخورد جدی صورت خواهد گرفت.
در این اطلاعیه آمده است: «هيچ صراف نمي‎‌تواند کلدار را ارﺯان تر اﺯ نرخ باﺯار با افغانى مبادله کند. با استفاده اﺯ ممنوعيت داد و ستد با کلدار، هيچ کسى اعم اﺯ مامورين نظامى و اعضاى کميته‌ی بررسى و نظارت، حق ندارند پول کلدار دکانداران، مراکز تجارتى و يا مردم را اﺯ نزد شان بگيرند، بلکه کساني که داد و ستد با کلدار را انجام دهند، جريمه‌ی نقدى شده و يا محل کار شان مُهر و لاک خواهد شد.»
به همین قسم در ولایت ننگرهار نیز استفاده از کلدار پاکستانی ممنوع شده است. نور احمد حبیبی، معاون سخنگوی والی ننگرهار به روزنامه‌ی صبح کابل می‌گوید که سر از امروز یک‌شنبه (1جدی) هیچ دکاندار و مراجعه‌کننده‌ی به نهادهای دولتی نمی‌توانند از پول کلدار در معاملات و یا کارهای اجرایی شان استفاده کنند.
آقای حبیبی تاکید کرد که بنا بر فرمان والی ننگرهار، کسانی که خلاف این دستور عمل کنند، مورد پیگرد قانونی قرار می‌گیرند. او ابراز امیدواری کرد که باشندگان این ولایت به هویت افغانی خود احترام بگذارند و پس از این پول پاکستانی در خرید و فروش خود استفاده نکنند.
جدا از این که کلدار پاکستانی در بسیاری از معاملات تجاری در افغانستان استفاده می‌شود؛ مسؤولان محلی ولایت هلمند می‌گویند، که حتا گله‌ی دختران (طویانه) نیز به کلدار پرداخت می‌شود.
عمر زواک، سخنگوی والی هلمند در گفت‌وگو با روزنامه‌ی صبح کابل می‌گوید که از چند سال به این سو بارها کمپاین آگاهی دهی به منظور عدم استفاده از پول پاکستانی در این ولایت راه اندازی شده تا هویت افغانی رایج شود و تمام داد و ستدها به پولی ملی افغانستان انجام شود.
او گفت: «در برخی از خانواده‌ها است که دختران نامزد می‌شوند و یا دختران خود را به شوهر می‌دهند، طویانه شان به کلدار محاسبه می‌شود. به همین خاطر با بزرگان قومی جلسه‌های نیز داشتیم. هم‌چنان کمپاین آگاهی دهی مردم هنوز هم ادامه دارد تا هویت افغانی رایج شود. تلاش ما این است تا در تمام دکان‌های که عمده فروش و یا پرچون فروش استند، پول افغانی رایج شود.»
سخنگوی والی هلمند هم‌چنان می‌گوید که برای سهولت تاجران و دکانداران، بارها با نمایندگی‌های «بانک‌ افغانستان» صحبت شده است تا مشکلات صرافی‌ها و عمده فروشان در قسمت استفاده از پول افغانی رفع شود.
آقای زواک، دلیل استفاده از پول پاکستانی در این ولایت‌ها را، هم‌مرز بودن شان با پاکستان عنوان می‌کند و می‌گوید که تلاش می‌کنند، اگر استفاده از پول کلدار به کلی از بین نمی‌رود، به حداقل برسد.
با این حال؛ اما شماری از کارشناسان اقتصادی می‌گویند، تا زمانی که حکومت نتواند، تولیدات داخلی را افزایش داده و کالاهای تولیدی افغانستان را به بیرون از کشور صادر کند، با وضع چنین محدودیت‌ها نه تنها که پول افغانی جایگاه خود را بدست نمی‌آورد، که زمینه‌ی فساد و قاچاق پول نیز فراهم می‌شود.
سیف الدین سیحون، استاد دانشکده‌ی اقتصاد به روزنامه‌ی صبح کابل می‌گوید که استفاده از پول ملی و هویت بخشی به پول افغانی خوب است؛ اما چنین فرمان‌های نه جایی را می‌گیرد و نه می‎‌‎تواند استفاده پول کلدار را کاهش دهد.
آقای سیحون تاکید دارد، دلیلی که سبب شده مردم افغانستان از پول کلدار استفاده کنند، این است که تمام اقلام ضروری این کشور، از بیرون افغانستان وارد می‌شود. «البته اقتصاد و دادوستد با فرمان حل نمی‌شود، اساسا این که چرا کلدار در برخی از ولایت‌ها استفاده می‌شود این است که اقتصاد افغانستان فاقد صادارات می‌شود، وقتی تقاضا برای کالای دیگران باشد، اگر قرار است به افغانی مستقیم بفروشند، و بعد افغانی را به کلدار بدل کنند، سبب تغییر در ارزش پولی می‌شود. به این خاطر کالاها مستقیم به کلدار خریده می‌شود.
راه حلی که او پیشنهاده می‌کند، این است که دولت باید روی مسایل اقتصادی بیشتر توجه کند، صادرات را افزایش دهد، در غیر آن صدور فرمان عدم استفاده از پول پاکستانی زمینه‌ی مخفی‌کاری و قاچاق پول را به بار می‌آورد.
چگونگی به کارگیری از پول افغانی، همواره با مشکلات مواجه بوده است. استفاده‌ی بیش از حد از پول فیزیکی در دادوستدها و معاملات باعث می‎‌شود که این پول، به زودی فرسوده شود. بانک مرکزی افغانستان هر سال به ارزش سه تا پنج میلیارد افغانی، معادل حدود ۶۶ میلیون دالر امریکایی بانک‌نوت فرسوده‌ی افغانی را به آتش می‌کشد.