تحلیل جامعه‌شناختی سیاست‌گذاری وزارت معارف در خصوص غرب کابل، با تأکید بر فقدان عدالت آموزشی

محمد گوهری
تحلیل جامعه‌شناختی سیاست‌گذاری وزارت معارف در خصوص غرب کابل، با تأکید بر فقدان عدالت آموزشی

نویسنده: عبدالحسین امیری

وزارت آموزش‌وپرورش به ­عنوان نهاد مدیریتی در عرصه­ی آموزش، در بسیاری از کشورها، بسترساز شکوفایی علمی و معنوی بوده و نقش مهمی در توسعه‌ی انسانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه دارد. در واقع، وزارت آموزش‌وپرورش، یکی از مؤثرترین و مهم­ترین نهادهایی است که به ارتقای برابری و فرصت برخورداری از زندگی بهتر برای همه­ افراد کمک می­کند؛ اما، وزارت معارف کشور ما به ­دلیل برخی چالش­ها و کج‌کاری‌ها، از رسالت اصلی­اش که یکی از آن­ها عدالت آموزشی -حق دست‌رسی همه­ی افراد به­ صورت برابر به امکانات، خدمات و فرصت آموزشی­-، دور افتاده است.

امروزه، دانش­آموزان بسیاری در مکاتب دولتی شهری و روستایی کشور تحصیل می­کنند؛ اما پرسشی که مطرح می­شود، این است: آیا همه­ی آن­ها به­ طور یک­سان و برابر از امکانات، خدمات و کیفیت آموزشی برخوردارند؟ در واقع، پاسخ منفی است. بنا بر این، تحقیق حاضر برای تأیید فرضیه­­اش، به­ صورت موردی وضعیت برخی از مکاتب دولتی غرب کابل را مورد بررسی قرار داده است. در واقع، گزارش­هایی که از سوی برخی رسانه­ها در خصوص وضعیت بعضی مکاتب دولتی در غرب کابل نشر شده، پشتیبان فرضیه­ی تحقیق­ است.

چنان­ چه در گزارش روزنامه­ی اطلاعات روز، آمده است: «شماری از دانش­آموزان یک مکتب ]فیض محمد کاتب[ در غرب شهر کابل، نسبت به کم­بود آموزگار و کتاب درسی دست به اعتراض زده ­اند. دانش­آموزانی که صبح امروز -سه­شنبه، ۳۱ /حمل/۱۴۰۰- در لیسه‌ی فیض‌محمد کاتب در شهرک اتفاق دشت‌برچی اعتراض کرده ­اند، می­گویند که از آغاز سال جدید آموزشی تا اکنون کم­بود آموزگار و کتاب درسی ­شان رفع نشده است.» روزنامه­ی صبح کابل، در مورد این اعتراض، نوشته است: «کاظم تابش، سرمعلم مکتب فیض‌محمد کاتب، به روزنامه­ی صبح کابل، می­گوید که این مکتب ۱۶ آموزگار رسمی و نزدیک به ۹ هزار دانش­آموز دارد و هر ساله با جذب ده­ها آموزگار حق­الزحمه، این مشکل را حل می­کرد؛ اما در سال روان، به ­دلیل این که جذب آموزگار حق­الزحمه از سوی وزارت معارف تأیید نشده، دانش­آموزان با مشکل کم­بود آموزگار و کتاب درسی مواجه شده ­اند.» هم­چنین، این روزنامه خاطرنشان کرده که «اعتراض­کنندگان، می­گویند که این مکتب با کم­بود ۱۸۸ آموزگار روبه­رو است.» هم­چنین در ادامه­ی گزارش روزنامه­ی صبح کابل نیز، آمده است: «روز دوشنبه -۳۰ حمل ۱۴۰۰- نیز شماری از دانش­آموزان مکتب سیدالشهدا در منطقه­ی چهل­دختران ناحیه­ی سیزدهم، با حمل شعارهای “ما معلم می­خواهیم، معارف باکیفیت، آینده­ی درخشان، لطفاً با سرنوشت ما بازی نکنید، تحصیل بدون تبعیض می­خواهیم” دست به اعتراض زده بودند. آن­ها نیز از کم­بود آموزگار و کتاب درسی شکایت داشتند.» روزنامه­ی اطلاعات روز، در ادامه­ی گزارش خود نیز خاطرنشان کرده است: «کم­بود آموزگار یکی از چالش‌های اساسی معارف افغانستان است. بر اساس آمار رسمی، به ­گونه­ی نمونه در ناحیه­ی سیزدهم شهر کابل، یک ­هزارو۳۰۰ آموزگار کم­بود است.» هم­چنین، این روزنامه، نوشته است: «در این ناحیه اکنون یک ­هزارو۴۸۳ آموزگار مصروف آموزش‌وپرورش ­اند. این آمار، نشان می­دهد که نزدیک به ۵۰ درصد از آموزگاران مورد نیاز این ناحیه، استخدام نشده­ اند.» به ­رغم این که برخی رسانه­ها مسئله­ی کم­بود آموزگار در مکاتب دولتی غرب کابل را گزارش داده ­اند و این مسئله برای وزارت معارف نیز کاملاً روشن است؛ اما این وزارت، در پی این اعتراض­ها، صرف یک بست آموزگاری را برای حوزه­ی سیزدهم تعلیمی، بخش پسرانه‌ی مکتب شهرک صفا در نظر گرفته است. طوری که اشاره شد، حدود هزار و ۳۰۰ آموزگار در این ناحیه کم­بود است و نزدیک به ۵۰ درصد از آموزگاران مورد نیاز این ناحیه استخدام نشده­ اند. با توجه به میزان کم­بود آموزگار در حوزه­ی سیزدهم تعلیمی و اختصاص صرف یک بست آموزگاری، نبود عدالت آموزشی و بی­توجهی وزارت معارف در خصوص غرب کابل، به­ خوبی روشن می­شود.

با حمله­ی تروریستی‌ای که بر مکتب سیدالشهدا در غرب کابل رخ داد، افزون ­بر اعتراضات مردم در خصوص تأمین امنیت غرب کابل، مسئله­ی کم­بود آموزگار نیز به ­عنوان یکی از مطالبات اصلی آن­ها در فضای مجازی بازتاب داده شد؛ زیرا، بر مکتبی که حمله­ی تروریستی انجام شد، بر اساس گزارش­ها، با کم­بود ۱۲۵ آموزگار در بخش دخترانه و ۵۵ آموزگار در بخش پسرانه روبه­رو بوده است. در کنار جنبه­ی عاطفی ناشی از تلفات حمله­ی تروریستی که دانش­آموزان دختر این مکتب را نشانه رفت، برخی از شنیدن این میزان کم­بود آموزگار در یک مکتب آن هم در پایتخت کشور، شوکه شدند. به ­باور نویسنده، این میزان کم­بود آموزگار در یک مکتب، در ادامه­ی رویدادهای تروریستی، خود نیز فاجعه است؛ فاجعه­­ای که پیامد آن به‌حاشیه‌راندن و محروم نگه‌داشتن مردم این منطقه است. اگرچه سیاست حذف و محروم­سازی برخی گروه­های قومی نزدیک به سه ­صد سال است که در کشور جریان دارد؛ اما اکنون این سیاست به گونه­ای از سوی وزارت معارف نیز تطبیق می­شود.

با توجه به سیاستی که وزارت معارف در پیش گرفته و به آن اشاره شد، می­توان گفت که امکانات و خدمات آموزشی در کشور، با مسئله­ی قومیت و محل سکونت افراد گره خورده است. طوری که اغلب زندگی اجتماعی افراد نیز چه در شهرها و چه در روستاها، با توجه به قومیت آن­ها ساخت یافته­ است. بنا بر این، در گام نخست، تلاش این تحقیق بر این بوده است که مسئله­ی «سیاست‌گذاری وزارت معارف در خصوص غرب کابل، با تأکید بر فقدان عدالت آموزشی» به ­ویژه حوزه­ی سیزدهم تعلیمی که گروه قومی خاص –هزاره- را در خود جا داده با تکیه بر داده­های آماری قابل توجه، تعداد مکاتب دولتی دارای ساختمان مناسب جهت آموزش، تعداد آموزگاران موجود و تعداد کم­بود آموزگار را با توجه به میزان دانش­آموزانی که در این حوزه وجود دارند، هم‌چنین امکانات و خدماتی که از سوی وزارت معارف برای این منطقه اختصاص یافته، در مقایسه با کل شهر کابل تحلیل و تبیین کند و سرانجام با استناد به داده­های معتبر، سیاست­گذاری وزارت معارف در خصوص غرب کابل را روشن کند.

در گام دوم، به­ دلیل این که نویسنده بیرون از افغانستان به ­سر می­برد، با این هم تلاشش بر این بوده است که آمارهای مورد ضرورت تحقیق را به­ صورت مجموعی از مرکز آمار وزارت معارف به­دست آورد؛ اما این وزارت به ­دلیل این که سیاست­گذاری غیرعادلانه­اش به­گونه­ای پوشیده بماند، حق دست‌رسی به اطلاعات را نیز محدود کرده و آمار مورد نیاز پژوهش را در اختیار محقق قرار نداده و به­ نحوی تعلل ورزیده است. در صورتی که اصولاً این اطلاعات به ­صورت دقیق باید در سایت وزارت معارف قرار گیرد؛ تا محققان بتوانند برای انجام پژوهش به راحتی به آن دست‌رسی داشته باشند. در گام سوم، نگارنده تلاشش بر این است که دست­کم بخشی از آمار را از آمریت حوزه­ی سیزدهم تعلیمی به­ دست آورد؛ اما از آن ­جایی که آمار به ­صورت دقیق با شاخصی تعداد آموزگاران موجود در بخش پسرانه و دخترانه، تعداد کم­بود آموزگار در بخش پسرانه و دخترانه و تعداد دانش­آموزان پسر و دختر، درخواست شده بود، مسؤول این بخش، گفته است: «ما آمار دقیق با چنین ویژگی­ها در اختیار نداریم. بنا به همین دلیل، ما نمی­توانیم آمار دست­داشته­ی خود را در اختیار شما قرار دهیم.» با توجه به محدویت­هایی که ذکر شد، محقق برای تحلیل و تبیین بهتر تحقیق، به داده­هایی که در ابتدای تحقیق مدنظر داشته متأسفانه به آن دست­نیافته است؛ اما در کنار این محدودیت­ها، محقق به آمار پنج مکتب واقع در همین ناحیه دست یافته که این آمار از سوی مدیران مکاتب در اختیارش قرار داده شده است. در این بخش بر مبنای آمار گردآوری شده از پنج مکتب حوزه­ی سیزدهم تعلیمی و آمار کلی تعداد دانش­آموزان و آموزگاران شهر کابل که در «سال­نامه­ی احصاییه‌ای معارف سال ۱۳۹۷» مشخص شده است، تحلیل مقایسه­ای شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار بین حوزه­ی سیزدهم تعلیمی و کل شهر کابل، انجام می­شود که این شاخص یکی از مهم­ترین شاخص­هایی است که روی کیفیت آموزش تأثیر دارد. شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار به این معنا است که کاهش شمار دانش­آموزان در یک کلاس به پیش­رفت تحصیلی آن­ها می­انجامد. به بیان دیگر، دانش­آموزان صنف‌های کم­دانش­آموز عمل­کرد تحصیلی بهتری دارند و تراکم دنش­آموزان در یک صف، یکی از چالش­های آموزشی به حساب می­آید. مطالعه­ی تسنی نیز نشان می­دهد که «دانش­آموزان کلاس­های کم­دانش­آموز نمره­ی بیش­تری می­گیرند و میزان فارغ­التحصیلی ]آن­ها[ از دبیرستان­ها و احتمال قبول­شدن­] شان[ در دانش‌گاه­ها بالاتر است.» (ایتزن، باکازین و اسمیت، ۱۳۹۶: ۲۷۱).

در نگاهی کلی، شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار در کشورهای توسعه­یافته پایین­تر از «۲۰ به یک» گزارش شده است؛ اما در افغانستان بر اساس «سال­نامه­ی احصاییه‌ای معارف سال ۱۳۹۷» به ­صورت کلی این رقم «۴۲٫۱ به یک» و در شهر کابل «۳۳٫۵ به یک» گزارش شده است. از سال ۱۳۹۷ به این سو، در این مورد گزارشی نشر نشده. اکنون در این بخش، شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار بر مبنای آمار گردآوری‌شده در پنج مکتب دولتی واقع حوزه­ی سیزدهم تعلیمی، سنجش می­شود.

در مکتب سیدالشهدا، شمار دانش­آموزان دختر ۷۵۰۰ نفر؛ آموزگاران موجود در بخش دخترانه، ۴۴ نفر؛ کم­بود آموزگار در بخش دخترانه، ۱۲۵ نفر؛ دانش­آموزان پسر، ۷۲۰۰ نفر؛ آموزگاران موجود در بخش پسرانه، ۸۸ نفر؛ کم­بود آموزگار در بخش پسرانه، ۵۵ نفر و کم­بود آموزگار در هر دو بخش پسرانه و دخترانه، ۱۸۰ نفر گفته شده است. با توجه به این آمار، در این مکتب شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار در بخش دخترانه «۱۷۰ به یک» و در بخش پسرانه «۸۱ به یک» و به­ صورت کلی در هر دو بخش «۱۱۱ به یک» سنجش شده است. این به این معناست که به ­صورت کلی در ازای هر ۱۱۱ دانش­آموز صرف یک آموزگار وجود دارد.

در مکتب فیض‌محمد کاتب، شمار دانش­آموزان دختر، ۴۸۰۰ نفر؛ دانش­آموزان پسر، ۴۲۰۰ نفر؛ آموزگاران موجود در هر دو بخش پسرانه و دخترانه، ۱۶ نفر و کم­بود آموزگار در هر دو بخش، ۱۸۸ نفر گفته شده است. با توجه به آمار، در این مکتب، شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار در هر دو بخش «۵۶۲ به یک» سنجش شده است؛ به این معنا که در ازای هر ۵۶۲ دانش­آموز، یک آموزگار وجود دارد.

در مکتب آسیابینی، شمار دانش­آموزان دختر، ۱۶۹۰ نفر؛ دانش­آموزان پسر، ۱۷۹۰ نفر؛ آموزگاران موجود در هر دو بخش پسرانه و دخترانه، ۳۲ نفر و کم­بود آموزگار در هر دو بخش، ۵۲ نفر گفته شده است. با توجه به آمار، در این مکتب، شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار در هر دو بخش «۱۰۸ به یک» سنجش شده است. این به این معناست که در ازای هر ۱۰۸ دانش­آموز، یک آموزگار وجود دارد.

در مکتب شهرک صفا، شمار دانش­آموزان دختر، ۷۴۰۰ نفر؛ دانش­آموزان پسر، ۶۴۳۵ نفر؛ آموزگاران موجود در هر دو بخش پسرانه و دخترانه، ۱۲۵ نفر و کم­بود آموزگار در هر دو بخش، ۱۵۳ نفر گفته شده است. با توجه به آمار، در این مکتب شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار در هر دو بخش «۱۱۰ به یک» سنجش شده است؛ به این معنا که در ازای هر ۱۱۰ دانش­آموز، یک معلم وجود دارد.

در مکتب چهل­‌دختران، شمار دانش­آموزان دختر، ۳۸۹۱ نفر؛ دانش­آموزان پسر، ۸۵۰ نفر؛ آموزگاران موجود در هر دو بخش پسرانه و دخترانه، ۸۹ نفر و کم­بود آموزگار در هر دو بخش، ۴۲ نفر گفته شده است. با توجه به آمار، در این مکتب، شاخص نسبت دانش­آموز به آموزگار «۵۳ به یک» سنجش شده است؛ به این معنا که در ازای هر ۵۳ دانش­آموز، یک آموزگار وجود دارد.

به ­صورت کلی، شمار دانش­آموزان این پنج مکتب، ۴۵۷۵۶ نفر؛ آموزگاران موجود، ۳۹۴ نفر و کم­بود آموزگار، ۶۱۵ نفر گزارش شده است. بر مبنای این آمار، نسبت دانش­آموز به آموزگار در این پنج مکتب، «۱۱۶ به یک» سنجش شده است. این به این معنا است که در ازای هر ۱۱۶ دانش­آموز صرف یک آموزگار وجود دارد. این رقم نسبت با رقم کل شهر کابل بر مبنای آمار سال ۱۳۹۷ فاصله­ی زیادی دارد. نسبت دانش­آموز به آموزگار در کل شهر کابل، در این سال، «۳۳٫۵ به یک» بوده است؛ در حالی که این رقم در سال جاری در پنج مکتب واقع در حوزه­ی سیزدهم تعلیمی «۱۱۶ به یک» سنجش شده است. بنا بر این، با توجه به تحلیلی که انجام شد، می­توان فقدان عدالت آموزشی را در غرب کابل تأیید کرد؛ زیرا، این رقم بر کل مکاتب دولتی در غرب کابل، نیز قابل تعمیم است. طوری که اشاره شد، «نزدیک به ۵۰ درصد از آموزگاران مورد نیاز این ناحیه استخدام نشده ­اند.»

با این که، این که دانش­آموزان همین مکاتب در آغاز سال تحصیلی به­ دلیل کم­بود آموزگار، دست به اعتراض زده و برخی از رسانه­ها اعتراضات ­شان را نیز پوشش داده­؛ اما وزارت معارف با این که از وضعیت این مکاتب به­ خوبی اطلاع داشت، حتا به­ صورت غیرمنصفانه، صدای اعتراض دانش­آموزان را نیز نادیده گرفت. به جد، می­توان گفت؛ در افغانستان، صدای برخی گروه­های قومی، بیگانه­ترین صداست؛ حتا رویکرد آموزشی موجود به اشکال گوناگون؛ نظیر سهمیه­بندی کانکور و عدم اختصاص‌دادن امکانات و خدمات آموزشی، به ­نحوی کمک می­کند تا برخی گروه­های قومی برای همیشه در حاشیه بمانند. به ­صورت عینی، این وضعیت را با نگاهی به میزان کم­بود آموزگار و وضعیت مکاتب دولتی غرب کابل، می­توان به خوبی درک کرد. اغماض و نادیده­انگاری وزارت معارف در خصوص کم­بود آموزگار مکاتب دولتی غرب کابل در پایتخت کشور، با این میزانی از کم­بودی که به ­صورت نمونه در مکتب فیض‌محمد کاتب در ازای هر ۵۶۲ دانش­آموز صرف یک معلم وجود دارد، در هیچ منطق و تفکری نمی­گنجد، جز در منطق و تفکر قومی که فراتر از قوم خویش نمی­اندیشد؛ پس، چنین وضعیت دهشت­ناک، تنها در قالب همین منطق و تفکر قابل توجیه است. به ­باور نویسنده، نظام آموزشی کنونی با هم­دستی ایدیولوژی ناسیونالیزم قومی به حفظ نابرابری­ها کمک می­کند. بنا بر این، نظام آموزشی کنونی ضرورت جدی به اصلاح دارد.

در وضعیتی که فرهنگ تبعیض و نابرابری در همه سازمان­های دولتی کشور حاکم است، انتظار می­رود، حداقل نهاد آموزش‌وپرورش بر اصل برابری تأکید ورزد؛ اما متأسفانه این نهاد خود تبعیض و نابرابری را در جامعه اعمال می­کند و به ­نحوی فرهنگ تبعیض و نابرابری را قوام می­بخشد؛ در حالی که اساساً فلسفه­ی وجودی نهاد آموزش‌وپرورش، فراهم­سازی هر نوع امکان خدمات و فرصت­های آموزشی جهت رشد و برخورداری از زندگی بهتر برای همه­ی دانش­آموزان فارغ از نژاد، قومیت، جنسیت، طبقه و محل سکونت آن­ها، است. کنوانسیون مبارزه با تبعیض در آموزش‌وپرورش که در ۱۴ دسمبر ۱۹۶۰ میلادی از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد به تصویب رسید، نیز هر شکلی از تبعیض در آموزش‌وپروش را ممنوع اعلام کرده و بر امکانات و برابری فرصت‌ها در زمینه‌ی آموزش‌وپرورش برای همه تأکید ورزیده است. در ماده‌ی اول این کنوانسیون، تصریح شده است: «اصطلاح تبعیض شامل هر گونه تمایز، محرومیت، محدودیت یا اولویتی است که بر اساس نژاد، رنگ، جنسیت، زبان، مذهب، عقیده­ی سیاسی یا هر عقیده­ی دیگری، خاستگاه اجتماعی یا ملی و وضعیت اقتصادی یا شرایط تولد به ­وجود می‌آید.» آن گونه که در قانون معارف افغانستان، مهم­ترین اهداف نظام آموزشی به­ صورت زیر تعریف شده است: «تأمین حق مساوی آموزش‌وپرورش برای شهروند جمهوری اسلامی افغانستان از طریق رشد و توسعه­ی نظام آموزش همگانی، متوازن و عادلانه، تقویه­ی روحیه­ی اسلامی، وطن­دوستی، وحدت ملی، حفظ استقلال و دفاع از تمامیت ارضی، حفظ منافع و نوامیس ملی و وفاداری به نظام جهموری اسلامی افغانستان، تربیه­ی کودکان و نوجوانان به حیث افراد متدین و اعضای مفید جامعه، تقویه­ی روحیه­ی احترام به حقوق بشر، حمایت از حقوق زن و دموکراسی و رفع هر نوع تبعیض در پرتو ارزش­های اسلامی»، مهم­ترین اهداف آموزش‌وپرورش را تشکیل می‌دهد. بنا بر این، با توجه به فلسفه­ی وجودی نهاد آموزش‌وپرورش، کنوانسیون مبارزه با تبعیض در آموزش‌وپرورش و قانون معارف افغانستان، انتظار می­رود، وزارت معارف در خصوص تخصیص منابع و خدمات آموزشی که برای نسل نو جامعه مسئله­‌ای حیاتی است، سیاست­گذاری عادلانه را در پیش بگیرد. لازمه­ی عدالت آموزشی نیز تأمین برابری فرصت­های آموزشی برای همه­ی دانش‌آموزان صرف نظر از تفاوت­های نامبرده است. در پایان، به ­عنوان راه­ حل، خاطرنشان می‌کنم؛ در کشوری که نهاد سیاست بر مبنای قومیت عمل می­کند، در گام نخست راه­ رهایی از این مشکل، جز مصؤون نگه­داشتن نهاد آموزش‌وپرورش از هر گونه تأثیرات ناشی از نهاد سیاست و سپردن آن به یک سازمان مستقل و بی­طرف وجود ندارد. در واقع، چنین نظام آموزشی، نگاه انسانی و برابری را در جامعه ممکن می­کند.

منابع

  1. ایتزن، دی. استنلی، باکازین، ماکزین و اسمیت، کلی ایتزن (۱۳۹۶)، مسائل اجتماعی از دیدگاه انتقادی، جلد ۲، ترجمه­ی هوشنگ نایبی، تهران: پژوهش‌گاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  2. روزنامه­ی اطلاعات روز (۳۱/حمل/۱۴۰۰)، دانش­آموزان یک مکتب در غرب کابل نسبت به کم­بود آموزگار و کتاب درسی اعتراض کردند، قابل دست‌رسی در سایت روزنامه­ی اطلاعات روز:

https://www.etilaatroz.com/122466/students-at-a-school-in-western-kabul-protest-lack-of-teachers-and-books/

  1. روزنامه­ی صبح کابل (۲۰/آوریل/۲۰۲۱)، دانش­آموزان در غرب کابل به­دلیل کم­بود آموزگار و کتاب درسی اعتراض کردند، قابل دست‌رسی در سایت روزنامه­ی صبح کابل:

https://subhekabul.com/%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%87%D8%A7/kabul-afghanistan-school/

  1. وزارت عدلیه (۱۳۸۷)، قانون معارف، قابل دست‌رسی در سایت رسمی وزارت معارف:

 https://moe.gov.af/dr

  1. وزارت معارف (۱۳۹۷)، سال­نامه­ی احصاییه‌ای معارف سال ۱۳۹۷، قابل دست‌رسی در سایت رسمی وزارت معارف:

https://moe.gov.af/dr

  1. یونسکو (۱۹۶۰)، کنواسیون مبارزه با تبعیض در آموزش، قابل دست‌رسی در سایت:

http://irunesco.org/images/education/convention-tabeis.pdf

0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
0
افکار شما را دوست داریم، لطفا نظر دهید.x
()
x