مهاجران افغانستانی به ویژه آنهایی که دیرسال در مهاجرت زندگی کرده و در محیط کاملا متفاوت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی زیسته اند؛ در باورها و رفتارهای شان دچار دگرگونیهایی میشوند که با شهروندان افغانستانی شباهت شان یا اندک و یا هم از میان میرود.
مهاجران افغانستانیای که در ایران زندگی میکنند، در باورها و رفتار شان کمتر دچار تحول میشوند؛ اما با آن هم برای شماری از مهاجران افغانستانیای که در ایران زندگی میکنند؛ برگشتن به افغانستان و ادامه دادن به زندگی در این جا دشوارتر از آن مینماید که آنها را به افغانستان برگرداند.
به هر اندازهای که از جغرافیای افغانستان فاصله میگیریم، به همان اندازه تفاوتهای فرهنگی–سیاسی بیشتر شده و تفاوتهای محیطی برجستهتر میشود.
پس از ایران دومین مقصدی را که مهاجران افغانستانی دوست دارند به آن برسند، ترکیه است. ترکیه به لحاظ فرهنگی، سیاسی و اجتماعی تفاوتهای بیشماری از ایران دارد.
افکار عمومی در برابر مهاجران نسبت به افکار عمومی ایرانیان در رابطه به مهاجران، شرایط کار و کاریابی و وضعیت زندگی و معیارهای آن؛ همه برای مهاجران افغانستانی از ایران تا ترکیه تفاوتهای خود را دارد.
آزادیهای اساسی انسانها که بر میگردد به حقوق طبیعی شان و امتیازهایی که برای دوام زندگی انسانها به آن نیاز دارند، در این دو محیط نمودهای متفاوتی دارد.
مهاجران افغانستانیای که در ترکیه زندگی میکنند، به لحاظ روانی در حالت بهتری در مقایسه با مهاجران افغانستانی در ایران، قرار دارند. ترکیه به لحاظ سیاسی– اجتماعی کشوری سکولار است . در حقیقت آزادیهای اجتماعی ترکیه در کنار طبیعت قشنگش؛ نقطهی کشش مهاجران افغانستانی به این کشور شده است.
آن شمار از مهاجران افغانستانیای که ترکیه را برای زندگی انتخاب میکنند یا پس از سالها زندگی در ایران به آن جا میروند و یا هم بدون گذراندن زمان زیادی از ایران به ترکیه رفته اند، با وجود تفاوتهای فرهنگی-اجتماعی بیشتر نسبت به ایران، با جامعهی ترکیه احساس آرامش بیشتری دارند.
در کل مهاجران افغانستانیای که در ترکیه زندگی میکنند، در جامعهی ترکیه از سوی شهروندان آن با هیچگونه برخورد تبعیضآمیزی روبهرو نمیشوند. مهاجران افغانستانی زمانی که وارد ترکیه میشوند، خود را در محیط کاملا متفاوتی پیدا میکنند؛ گویا به نوعی به بهشت زمین پا نهاده اند.
در نگاه نخست ترکیه برای بیشتر مهاجران افغانستانی؛ بهشتی است که دنبال آن بوده اند؛ مگر آنهایی که قصد رفتن به کشورهای اروپایی را دارند.
حال روز مهاجر افغانستانی در محیط کار چه در ترکیه و چه در ایران تفاوت زیادی با هم ندارد؛ اما بیرون از محیط کار، مهاجر افغانستانی در ترکیه از حال و روزی خوبی برخوردار است.
شهروندان ترکیه مانند ایرانیان به مهاجران افغانستانی دید نفرتانگیز و تحقیرآمیزی نداشته بلکه در بسیاری موارد از افغانستانیها خوشنود استند. زمانی که برای یافتن کار در کارگاهها و مغازههای شهری در ترکیه سر میزنی؛ بیشتر شان پیشآمد خوبی کرده و اگر به کارگر نیاز نداشته باشند با تمام احترام میگویند که حالا کارگر نیاز نداریم.
در ترکیه کسی به باور مهاجران افغانستانی و یا به طرز پوشش شان خرده نمیگیرد. یک افغانستانی نامسلمان هم میتواند در ترکیه کنار ترکهای مسلمان کار کند. بیشتر مهاجران افغانستانی در ترکیه کارگر بوده و ناچار اند برای ادامهی زندگی همه وقت کار کنند. در ماه رمضان شماری از کارفرمایان ترک که روزه میگیرند؛ برای کارگران افغانستانی شان که نمیتوانند به دلیل کار کردن روزه داشته باشند، غذای چاشت و دو وقت چای آماده کرده و هیچ مشکلی با روزهخوری مهاجران افغانستانی و دیگر عادتهای غیرمذهبی شان ندارد.
این آزادیهای کم و بیش که در ترکیه برای مهاجران افغانستانی مهیا است؛ دلبستگی این مهاجران را به ترکیه بیشتر میکند.
این مهاجران در گذر زمان با وجود دشواریهای زندگی در ترکیه به گونهای با این محیط عادت میکنند که حتا تصور ادامهی زندگی در افغانستان به شماری از این مهاجران ناممکن مینماید.
از سویی هم آنهایی که قصد یک سال زندگی در مهاجرت را دارند، به دلیل امتیازهای نسبی زندگی، سالهای سال در ترکیه میمانند؛ اما زمانی که این مهاجران به اثر بازدارندگیای که خود دارند و یا این که از سوی دولت ترکیه به دلیل مهاجرت غیرقانونی به افغانستان برگشتانده میشوند؛ به اساس دلیلهایی که در پیش نام بردم، نمیتوانند به زندگی آرام و بدون دغدغه در افغانستان ادامه دهند. این مهاجران برگشته از ترکیه هیچگاهی ترکیه را فراموش نکرده و نمیتوانند دوباره در جامعهی افغانستان مدغم شوند- اگر فرض کنیم که پیش از مهاجرت در جامعه مدغم بوده اند- در نهایت میشود گفت که نتیجهی این مهاجرت بیهویتی است؛ که دست از دامن این مهاجران بر نمی دارد.
